Nayfe, güneş gözlüğü takıyor ancak bu, güneş ışığından korunmak amacıyla değil; ziyaretçilerin gözlerindeki çukurları görememesi için bir önlem olarak.
Nayfe, gözlerinin beyaz kısmı olan skleranın kaybolduğunu belirtiyor ve “Retina ve korneayı beyne bağlayan sinirler tamamen yok oldu” diyor.
İsrail‘in Lübnan‘da gerçekleştirdiği ölümcül çağrı cihazı saldırısının üzerinden bir yıl geçmişken, BBC, hem saldırıdan etkilenenlerle hem de hükümet yetkilileriyle görüşmeler yaptı.
Birçok hak savunucu örgüt, bu olayın savaş suçu oluşturabileceğini ifade ediyor.
Nayfe’nin oturma odasında, saldırı öncesine ait bir fotoğraf yer alıyor. Bu fotoğrafta, koyu renkli gözleri ve kaşlarıyla utangaç bir gülümsemesi dikkat çekiyor.
Sol elinin parmakları, kavuşmuş bir şekilde omzundaki çantayı tutarken görünüyordu. Ancak o parmaklar artık yok.
Yara izleriyle dolu yüzü o kadar değişmişti ki, annesi fotoğraftaki kişinin o olduğunu tasdik ediyor.
29 yaşındaki Nayfe için 17 Eylül, sıradan bir gün gibi başlamıştı. Ancak, Lübnan‘ın farklı bölgelerinde, insanların ellerindeki çağrı cihazlarının birden patlamaya başlamasıyla her şey değişti.
Ertesi gün, benzer bir saldırıda bu kez telsizler patladı. Bu iki olayda, çocuklar da dahil olmak üzere en az 37 kişi yaşamını yitirdi.
Yaklaşık 3 bin kişi ağır yaralanırken, Nayfe de bu ağır yaralananlardan biri oldu.
Beyrut’un hemen dışındaki Saint George Hastanesi’nde Hizbullah’a bağlı bir sağlık çalışanı olarak görev yapıyordu. Hizbullah, siyasi ve askeri gücünün yanı sıra sağlık hizmetleri de sunan bir yapı.
O gün saat 15.00 civarında Nayfe, hastanenin temizlik ve dezenfeksiyon bölümünde nöbete yeni başlamıştı.
“İşim, hastanedeki tüm servislerle çalışmayı gerektiriyordu, belirli bir yerde değil” diyerek anlatıyor Nayfe:
“Bu nedenle birinin bana ihtiyacı olduğunda çağırırlardı.”
Nayfe, görev sırasında çağrı cihazını her zaman yanında taşıyordu. Göreve başlayalı henüz dört ay geçmişti ve 20 gün önce yeni bir yedek cihaz verilmişti.
Cihaz, birden durmaksızın bip sesi çıkarmaya başladı. Nayfe, normalde çağrı cihazına bir numara geldiği zaman en yakın sabit telefona gidip arama yapıyordu:
“Biz şu şu departmandayız ve birine ihtiyacımız var” denirdi. Ancak Nayfe, çağrı cihazını kontrol ettiğinde ekranın alışılmadık derecede karanlık olduğunu fark etti.
Mesajı okumak için cihazı gözlerine iyice yaklaştırdı ve o an, cihazın patlayarak hayatını sonsuza dek değiştireceği an oldu.
Aynı anda, Lübnan ve Suriye’nin farklı bölgelerinde binlerce çağrı cihazı da patlamaya başladı. Bu cihazlar, ABD, İngiltere ve diğer pek çok ülke tarafından terör örgütü olarak tanımlanan Hizbullah tarafından satın alınmıştı.
Hizbullah, 2022 genel seçimlerinde diğer tüm partilerden daha fazla oy alarak Lübnan’daki en güçlü yapılar arasında yer aldı. Çağrı cihazları, hem Hizbullah savaşçılarına hem de sağlık ve sosyal hizmet çalışanlarına dağıtılmıştı.
Hizbullah, uzun süredir herhangi bir hükümet denetimi olmadan resmi olmayan kanallar aracılığıyla Lübnan’a ekipman ve malzeme ithal edebiliyordu.
Bubi tuzaklı çağrı cihazları da bu yolla ülkeye girmişti. İnsanların üzerindeki cihazlar, süpermarketler, hastaneler ya da sokakta yürürken patladı. Patlamalar, binlerce kişiyi etkileyerek ölümlere, yaralanmalara ve sakatlıklara yol açtı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, iki ay sonra yaptığı bir açıklamada, saldırının sorumluluğunu kabul etti.
Hükümet, saldırının yasallığına dair kamuoyuna herhangi bir açıklama yapmadı ve yorum taleplerine de yanıt vermedi.
İki eski üst düzey İsrail istihbarat yetkilisi, CBS’e verdikleri mülakatta, çağrı cihazlarına bubi tuzakları yerleştirildiğini belirtti. Bu cihazların, paravan şirketler aracılığıyla Hizbullah’a satıldığını ifade ettiler.
Ayrıca, telsizlere patlayıcı yerleştirme operasyonun saldırıdan 10 yıl önce başladığını da iddia ettiler.
Patlamalar başlamadan hemen önce, Lübnan kabine toplantısı başlamak üzereydi. Dönemin Başbakanı Necip Mikati de dahil olmak üzere bakanlar, çağrı cihazı saldırısıyla ilgili uyarılar almaya başladıklarında toplantıdaydılar.
Kabine üyeleri arasında Hizbullah üyesi bakanlar da bulunuyordu. Dönemin İçişleri Bakanı Bassam Mevlevi’nin hemen yanında oturanlardan biriydi. Mevlevi, çağrı cihazı korkusuyla panik olup olmadığını sorduğunda, bu iddiayı gülerek reddetti.
“Hizbullah’ın bakanlarına çağrı cihazı olup olmadığını soran olduğunu sanmıyorum” dedi.
Aslında, o gün ne olduğunu anlamaktan uzak olduğu açıktı.
Mevlevi, o gün basına yaptığı ilk açıklamada, olayların ne kadar hızlı geliştiğini anlattı. Güvenlik güçleri arasında bile yaşanan dehşeti dile getirdi.
Telsiz saldırılarının ardından, kendi kullandıkları cihazların da tehlikede olabileceği ihtimaline karşı, bunları kullanmayı bıraktılar.
Mevlevi, Lübnan’ın resmi güvenlik güçleri arasında bile kullanılan cihazlar hakkında şüphe yaşandığını kabul ediyor:
“İçişleri Bakanlığı’ndaki personelimiz ve görevlilerimiz bile saldırıları takip eden iki gün içinde bazı önlemler aldı.”
Yüksek güvenlik yetkililerinin bile bu sızıntının ne kadar derin olduğunu bilmediği açıktı.
Saldırılar geniş çapta kınandı ve bir grup BM insan hakları uzmanı, bu olayları uluslararası hukukun “korkunç bir şekilde” ihlali olarak nitelendirdi.
Hak örgütleri, hâlâ bağımsız bir uluslararası soruşturma komisyonu kurulması talebinde bulunuyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden Ramzi Kaiss, “Saldırılar savaş suçu teşkil edebilir” ifadesini kullanıyor. Kaiss, bu saldırıların hukuksuz bir şekilde “ayrım gözetmediğine” dikkat çekiyor; uluslararası insan hakları hukuku da benzer gerekçelerle bubi tuzaklı cihazların kullanımını yasaklıyor.
Kaiss, patlamaların eş zamanlı olması nedeniyle, çağrı cihazları infilak ettiği sırada hedeflenen kişinin elinde olduğundan emin olmanın mümkün olmadığını da vurguluyor.
“Çağrı cihazı taşıyan çocuklar da yaralandı ve hayatlarını kaybetti. Bu grupta sağlık çalışanları da bulunuyordu” diyor.
Geçen yılın Nisan ayında, Lübnan hükümeti, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) başvuru talimatı verdi. Bu başvuru, 7 Ekim 2023’ten bu yana Lübnan topraklarında işlendiği iddia edilen savaş suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması için yetki talep ediyordu.
Lübnan, UCM üyesi değil fakat talep üzerine mahkeme, belirli bir dönemdeki ilgili suçları soruşturma ve kovuşturma yetkisi verebiliyor. Ancak bu karar daha sonra herhangi bir gerekçe gösterilmeden geri alındı.
H
