Sepsis, yol açtığı ciddi yaşam kayıpları nedeniyle dünya genelinde hala önemli bir sağlık sorunu olarak gündemdeki yerini koruyor. Yoğun Bakım Uzmanı Prof. Dr. Sibel Temür, her 2,8 saniyede bir kişinin sepsis nedeniyle hayatını kaybettiğine dikkat çekerek, sepsisin tanınmaması durumunda saatler içinde yaşam kaybına yol açabileceğini vurguladı. Bu nedenle sepsis hakkında doğru bilgilendirme yapılmasının kritik olduğunu belirten Prof. Temür, “Erken müdahale ile yaşam kaybı riski yüzde 60’dan yüzde 20’ye düşebiliyor” dedi.
Dünya genelinde her yıl yaklaşık 50 milyon kişinin etkilendiği sepsis, 13,7 milyon insanın yaşamını yitirmesine neden oluyor. Yeditepe Üniversitesi Kozyatağı Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Yoğun Bakım Uzmanı Prof. Dr. Sibel Temür, sepsisin yaygın bir sorun olmasına rağmen halk arasında yeterince tanınmadığını ve bu durumun tedavide kritik olan ilk saatin kaçırılmasına yol açtığını ifade etti.
‘TÜM YAŞAM KAYIPLARININ YÜZDE 20’Sİ SEPSİS KAYNAKLI’
Prof. Dr. Temür, sepsisin küresel ölçekteki ciddiyetine dikkat çekerek, “Dünya genelinde yaşanan tüm yaşam kayıplarının yaklaşık yüzde 20’si sepsis nedeniyle gerçekleşiyor. Üstelik kayıpların yüzde 40’ının beş yaş altı çocuklarda görüldüğü bir gerçektir. Ayrıca, obstetrik sepsis, anne ölümlerinin üçüncü en sık nedeni olarak öne çıkıyor. Hastanede yatan hastaların yüzde 27’si, yoğun bakımda ise bu oran yüzde 42’ye kadar çıkıyor. Bu durum, bireysel ve toplumsal farkındalığın artırılmasının ne denli önemli olduğunu gösteriyor” diye konuştu.
‘ÜLKEMİZ İÇİN DE ÖNEMLİ BİR SAĞLIK YÜKÜ OLUŞTURUYOR’
Türkiye’de sepsisin sıklığına dair ulusal bir kayıt sistemi henüz yeterince güçlü değil. Ancak yoğun bakımlardaki verilerin, küresel ortalamalara yakın sonuçlar verdiğini belirten Prof. Dr. Temür, “Yoğun bakıma yatan hastalarda enfeksiyon kaynaklı yaşam kaybı oranı yüzde 60’a kadar çıkabiliyor. 2018 yılı itibarıyla ülkemizde 132 yoğun bakım ünitesinde yapılan nokta prevalans çalışmaları, sepsis mortalitesinin yüzde 55,8, septik şokta mortalitenin ise yüzde 71,1’e ulaştığını göstermektedir. Bu veriler, sepsisin ülkemizde de önemli bir sağlık yükü oluşturduğunu açıkça ortaya koyuyor” dedi.
ÇOK KISA SÜREDE HAYATİ TEHDİT OLUŞTURABİLİYOR
Sepsisi, “Vücudun bir enfeksiyona karşı verdiği aşırı bağışıklık yanıtı sonucu gelişen ve organlara zarar vererek hızla hayati tehdit oluşturan bir klinik tablo” şeklinde tanımlayan Prof. Dr. Temür, “Basit bir idrar yolu enfeksiyonu, zatürre veya ameliyat sonrası gelişen enfeksiyonlar, bağışıklık sisteminin düzensiz çalıştığı durumlarda sepsise sebep olabilir. Halk arasında ‘kan zehirlenmesi’ olarak bilinse de, aslında sorun, kanda mikrop bulunmasından çok, bağışıklık sisteminin anormal tepkisidir” dedi.
TANI VE TEDAVİDE GECİKME YAŞAM KAYBI RİSKİNİ ARTIYOR
Sepsisin hızlı ilerleyen bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Temür, tanı ve tedavide yaşanan gecikmelerin yaşam kaybı riskini ciddi şekilde artırdığını ifade etti. “Erken tanı konulmadığında, saatler içinde çoklu organ yetmezliği gelişebiliyor. Dünya genelinde özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde hızlı tanı testlerine, uygun antibiyotiklere ve yoğun bakım desteğine erişim sınırlı. Bunun yanı sıra antibiyotik direnci, sepsis tedavisinde etkili ilaçlara ulaşmayı zorlaştırarak yaşam kaybını artırıyor” diye belirtti.
İLK SAAT KURALI
Sepsis durumunda her saatlik gecikmenin yaşam kaybı riskini belirgin şekilde artırdığına dikkat çeken Prof. Dr. Temür, “Uluslararası kılavuzlar, şüpheli sepsis veya septik şok varlığında ilk 1 saat içinde antibiyotik başlanmasını öneriyor. Antibiyotik başlama süresinde her gecikilen saat, yaşam şansının yüzde 7,6 oranında düşmesi anlamına geliyor. Erken müdahale ile yaşam kaybı riski yüzde 60’dan yüzde 20’ye iniyor; gecikildiğinde ise bu oran yüzde 60’a kadar çıkabiliyor” dedi.
BU SİNYALLER UYARICI OLMALI!
Sepsis tanısı açısından saatlerin kritik olduğu belirtileri kaçırmamak gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Sibel Temür, “Yüksek ateş, titreme, hızlı solunum, kalp atışında hızlanma, kan basıncında düşme, bilinç bulanıklığı ve idrar miktarında azalma sepsisin en önemli belirtileridir. Bu şikayetlerin bir arada bulunması ve hastanın genel durumunun hızla kötüleşmesi sepsis açısından alarm niteliği taşır. Bağışıklık sisteminin daha hassas olduğu ileri yaşlarda bilinç değişikliğine çok dikkat edilmelidir. Enfeksiyonun başlangıç odağına göre klinik bulgular değişebilir; ancak enfeksiyon sistemik hale geldiğinde tüm sistemlere ait patolojik bulgular şiddetlenir” diye ekledi.
RİSK GRUBUNDAKİLER DİKKAT
Özellikle 60 yaş üstü kişiler, bir yaş altındaki bebekler, bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar, diyabet veya kronik akciğer-böbrek hastalığı olanlar, kanser tedavisi görenler ve ameliyat sonrası enfeksiyon riski taşıyan hastalar sepsis için daha büyük risk taşımaktadır. Ayrıca gebeler ve doğum sonrası lohusa dönemindeki kadınların da riskinin yüksek olduğu bilinmelidir” dedi.
HASTANE ÖNCESİ DÖNEM İÇİN EĞİTİMLERLE ERKEN TANIMANIN ÖNEMİ
Tanıda altın standart bir tetkik ya da parametre bulunmadığını belirten Prof. Dr. Temür, “Tanı, klinik bulgular ve enfeksiyona yönelik laboratuvar değerleri (CRP, prokalsitonin, kan kültürü gibi) ile konuluyor. Enfeksiyon odağı için tarama yapılıyor. Son yıllarda yapay zeka destekli algoritmalar ve hızlı tanı kitleri geliştirilerek sepsisi saatler yerine dakikalar içinde tanımak hedefleniyor. Ancak bu teknolojilerin yaygınlaşması hala devam ediyor” dedi.
Sepsis ve septik şok vakalarının yönetimi için özel protokoller uygulandığını anlatan Prof. Dr. Temür, “Sepsisin erken tanınmasını sağlayacak eğitimlerin ve farkındalığın hastane öncesi süreçlerde de artırılması çok önemlidir. Küresel sepsis kılavuzları Sağlık Bakanlığı, Yoğun Bakım Dernekleri ve Acil Tıp Dernekleri tarafından ortak eğitim ve uygulamalar ile hastanelerde ‘İlk 1. saat sepsis demeti’ protokolü olarak uygulanıyor. Bu protokoller, hızlı tanı, sıvı tedavisi, antibiyotik başlanması ve yoğun bakım desteğini içeren standart adımları içermektedir. Serviste yatan hastalarda ise klinik veri takiplerine dayalı ‘Erken Uyarı Sistemleri’ protokollerin hızla devreye alınmasına öncülük ediyor” dedi.
ANTİBİYOTİK DİRENCİ HALA CİDDİ BİR SORUN
Sepsis tedavisinde ülkemiz için büyük bir sorun olan antibiyotik direncinin ciddi bir engel oluşturduğunu hatırlatan Prof. Dr. Sibel Temür, “Antibiyotik direnci, sepsis tedavisinde etkili ilaca ulaş
