BBC’ye konuşan uzmanlar, İsrail‘in Katar‘ın başkenti Doha’da Hamas liderlerine yönelik düzenlediği saldırının, bölgedeki gerilimi tehlikeli bir şekilde artırabileceği, Gazze‘deki ateşkes çabalarını olumsuz etkileyebileceği ve Ortadoğu’da ABD’nin ittifaklarıyla ilgili varsayımları sarsabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
İsrail, Doha’nın merkezinde Hamas müzakere ekibinin bulunduğu yere yaptığı saldırının “nokta atışı” bir operasyon olduğunu ifade ediyor.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, bu saldırının, Kudüs’te meydana gelen ve altı kişinin ölümüyle sonuçlanan silahlı saldırıya ve Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail‘e yönelik eylemlerine bir misilleme olduğunu belirtti.
Uzmanlara göre, “nokta atışı” olarak tanımlanan bu saldırıya dair tahmin yürütmek veya bunu kontrol altına almak mümkün değil; çünkü İsrail‘in Katar‘da gerçekleştirdiği bu eşi benzeri görülmemiş saldırının geniş kapsamlı sonuçları bulunuyor.
Ateşkes umutları azaldı
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden (ECFR) Ortadoğu uzmanı Hugh Lovatt, Hamas’ın müzakere ekibinin hedef alınmasının Gazze‘deki savaşı sona erdirmeye yönelik ABD destekli ateşkes görüşmelerine büyük bir darbe vurduğunu aktarıyor.
Katar, Mısır ve ABD, şu anda Hamas ile İsrail arasında bir rehine anlaşması ve Gazze Şeridi’nde ateşkes sağlanması için arabuluculuk yapıyor.
Lovatt, “Ateşkes görüşmeleri sırasında müzakerecileri öldürmek, böyle bir anlaşmaya varma şansı açısından olumlu bir durum değil” diyor.
İsrail saldırısında Hamas’ın Gazze’deki lideri Halil el-Hayya’nın oğlu ve ofis müdürünün de aralarında bulunduğu altı Hamas üyesi hayatını kaybederken, örgütün üst düzey yöneticileri saldırıdan kurtuldu.
Lovatt, “Basit bir ifadeyle, İsrail, ABD’nin desteklediği savaşı sona erdirme önerilerini görüşmekte olan Hamas müzakere ekibini hedef aldı” şeklinde ekliyor.
Hamas liderleri, uzun yıllardır Katar‘da bulunmalarına rağmen, İsrail ilk kez bu kişileri Katar topraklarında hedef aldı.
Ancak Lovatt’a göre, İsrail’in bu yaklaşımı [bölgedeki] daha önce görülmemiş bir durum değil:
“Geçen yılın başlarında da, ateşkes görüşmelerinin ana muhatabı olan İsmail Haniye’yi (Hamas’ın siyasi lideri) öldürmüştü.”
“Bu, kesin bir şekilde olası bir ateşkesin önünü kapatmakla ilgili. İsrail hükümeti ne derse desin, bir ateşkes anlaşmasıyla ilgilenmediği eylemlerinden açıkça anlaşılıyor.”
Lovatt, bu tür eylemlerin Hamas’ın iç dinamiklerini diplomatik süreçleri daha da zorlaştıracak şekilde değiştirebileceğini öngörüyor.
“İsrail’in yaptığı, ılımlıları hedef alarak onları zayıflatmak ve sertlik yanlılarının, İsrail’in diplomasiyi değil, yalnızca şiddeti anladığı yönündeki argümanlarını güçlendirmek.” şeklinde değerlendiriyor.
Gazze ötesindeki etkileri
İsrail, daha önce Lübnan ve Suriye’deki Hamas liderlerini de hedef almıştı.
Ancak uzmanlara göre, dünkü saldırının etkileri Gazze’nin çok ötesine uzanacak.
İsrail’in, yaklaşık iki yıldır İsrail ile Hamas arasında arabuluculuk yapan ABD’nin yakın müttefiki Doha’yı bombalaması, yeni bir emsal oluşturuyor.
Lovatt, “Bu, kesinlikle İsrail’in bombaladığı ilk Arap başkenti değil, fakat ABD’nin yakın bir müttefikinin başkentini hedef aldığı ilk saldırı. Katar, Tahran veya Beyrut değil; burada büyük bir ABD hava kuvvetleri üssü bulunuyor ve Batı’da büyük yatırımlara sahip” şeklinde açıklıyor.
Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, İsrail’in saldırıları hakkında yaptığı basın toplantısında, İsrail’in Trump yönetimini saldırı konusunda bilgilendirdiğini belirtti. Ancak uyarının saldırıdan önce mi yoksa saldırı sırasında mı yapıldığı netlik kazanmadı.
Leavitt, ayrıca Başkan Trump’ın İsrail’in Doha saldırısına yönelik “İsrail’in veya Amerika’nın hedeflerine katkı sağlamadığını” söylediğini dile getirdi. Ancak Trump’ın Hamas’ı ortadan kaldırmanın “değerli bir hedef” olduğuna inandığını da sözlerine ekledi.
Londra’daki Chatham House’un Ortadoğu ve Kuzey Afrika programı direktörü Dr. Sanam Vakil, saldırının Katar’ın güvenliğine zarar verdiğini ve Körfez ittifaklarının kırılganlığını gözler önüne serdiğini savunuyor.
Dr. Vakil, “ABD hükümetinin Hamas liderliğinin hedef alınmasını desteklemiş olabileceği ihtimali, Katar ile ikili ilişkileri üzerinde etkili olacaktır. ABD ile bağlarını koparmayacaklardır ancak bu koşullarda kendilerini daha kırılgan hissediyorlar” diyor.
Dr. Vakil, saldırının ittifaklar hakkında uzun süredir var olan varsayımları yıktığını vurguluyor:
“İttifaklarda ülkelerin birbirlerini hedef almayacakları veya birbirlerinin vurulmasını onaylamayacakları varsayılır.”
“ABD’nin Katar’ın egemenliğini ihlal eden bir başka devleti desteklemesi, sadece Katar için değil, Körfez genelinde dalga etkisi yaratacaktır.”
İngiltere’deki Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü’nden (RUSI) Dr. H.A. Hellyer de aynı görüşte.
Hellyer, saldırının Doha ve diğer bölgesel aktörlerin şunu sorgulamasına neden olacağını ifade ediyor: “İsrail bu kadar cezasız hareket edebiliyorsa, Amerikan güvenlik garantilerinin gerçek değeri nedir?”
Dr. Vakil, El Udeid hava üssüne ev sahipliği yapmasına ve İsrail ile Hamas arasındaki çatışmada arabulucu olmasına rağmen, Doha’nın Washington nezdinde sınırlı bir nüfuza sahip olduğunu da vurguluyor:
“Katar, güvenliği için ABD’ye büyük ölçüde bağımlı durumda. Bu durum, Katar’ı ‘rehine’ pozisyonuna sokuyor ve etkisinin sınırlarını gözler önüne seriyor.”
Yıllardır süregelen bir inanç, Katar’ın diplomatik alanını korumak adına İsrail’in buradaki Hamas yetkililerini hedef almaktan kaçınacağı yönündeydi.
Ancak Dr. Vakil, İsrail’in bu duruşu terk ettiğini ve askeri ile siyasi fırsatları değerlendirmek üzere yeni bir yönelime gittiğini belirtiyor.
“İstihbarat ve askeri kapasite açıkça ortada. Ayrıca, siyasi olarak da bu eylemi gerçekleştirmek için önemli bir zaman dilimi olduğu görülüyor… Hamas’ı ve Ortadoğu’daki İran destekli grupları yok etme hedeflerine ulaşmak için uygun bir zaman.” şeklinde ekliyor.
Trump’ın İsrail’in Katar’ı hedef almasına izin verip vermediği tartışmaları sürerken, Dr. Vakil, Trump’ın Beyaz Saray Basın Sözcüsü tarafından aktarılan sözlerinin, bu saldırıyı sadece diplomasi başarısızlığı olarak değil, daha geniş bir stratejinin parçası olarak değerlendirdiğini belirtiyor.
Dr. Vakil, “Anlaşma süreci yalnızca müzakere masasında gerçekleşmez. İnsanları müzakere masasına çekmek veya pozisyonlarını değiştirmek için yaptığınız şeyler de bu sürecin bir par
