Instagram’da dolaşırken karşıma çıkan bir video beni bir an duraksattı.
Ekranda gördüğüm yazı şöyleydi:
“On yıl sonraki halin, bu anın tadını daha fazla çıkarman için sana yalvarıyor.”
Bu ifade, pek çoğumuzun karşılaştığı bir sorunu hatırlattı: Anı yaşamak.
Türkçede “farkındalık” olarak bilinen “mindfulness” tekniği, bireylerin belirli bir anda düşüncelerine, duygularına ve çevrelerine dikkat etmelerini teşvik ediyor.
Hayatımız giderek karmaşıklaşsa da uzmanlar, farkındalığın sadece bir lüks değil, ruh sağlığını korumak adına bir zorunluluk olduğunu belirtiyor.
‘En iyi yıllarımı yaşadığımı bilmiyordum’
Ürdün’ün Amman kentinde yaşayan 37 yaşındaki spor eğitmeni Zeina, “Yıllarımı daha iyi olmaya çalışarak geçirdim, ama aslında iyi olduğumu unuttum” diyor.
Zeina, genç yaşlarda dış görünüşüne ve kilosuna aşırı odaklandığını, sürekli eksik hissettiğini ifade ediyor.
Ancak şimdi, eski fotoğraflarına baktığında kendine ne kadar acımasız davrandığını anlıyor.
Bilgisayar mühendisi olan Raed için işini kaybetmek, bakış açısını değiştirmiş. Raed, “İşyerindeki baskılardan sürekli şikâyet ederdim ve işimi değiştirmek isterdim. Şimdi işimi kaybettim ve o günleri her detayına kadar özlüyorum; sabahki trafik sıkışıklığını bile” diyor.
Aylık maaşı hem zihinsel hem de maddi istikrar sağlıyordu ve ailesine daha iyi bir yaşam sunmasına olanak tanıyordu.
“Meğer hayatımın en güzel yıllarını yaşıyormuşum, bunu fark etmemişim.”
İki çocuk babası Ahmed ise, çocuklarının bir an önce büyümesini dileyen biriydi; böylece kendisine biraz zaman ayırabileceğini düşünürdü.
Ancak çocukları ergenliğe girdiğinde bakış açısı tamamen değişmiş:
“Onların çığlıklarından, aynı soruları tekrar tekrar sormalarından, evdeki kaostan bıkmıştım” diyen Ahmed, “Şimdi o günleri, seslerini ve rastgele sohbetlerini özlüyorum. Çok geç anladım ki o kaos, aslında hayatımdaki en güzel şeymiş” diye ekliyor.
Neden içinde bulunduğumuz anı görmezden geliyoruz?
Zeina, Raed ve Ahmed’in hikâyeleri, çoğu kişinin zaman geçtikten sonra anların değerini anladığını gösteriyor.
Ürdün’deki İrbid Tıbbi Danışma Merkezi’nden psikolog Dr. Nawaf Al-Rifai, bu durumu şöyle açıklıyor:
“İnsanlar psikolojik ve nörolojik açıdan doğal olarak ‘zihinsel yolculuk’ yapma eğilimindedir; yani uyanık oldukları sürenin büyük bir kısmını geçmiş olaylar ve gelecek beklentileri arasında geçirirler.”
Bu süreç, düşünme ve planlamadan sorumlu beynin “varsayılan ağı” ile ilişkilidir.
Ancak bazı bireyler için bu durum sürekli bir dikkat dağınıklığına yol açabiliyor.
Al-Rifai’ye göre, şu anda kalmakta zorluk çekenler dikkatsiz değil, “bilişsel olarak fazla meşgul” kişilerdir ve bu kişiler yoğun düşünmenin kendilerini çözüme götüreceğine inanırlar; oysa bu, onları tatmin duygusundan ve verimlilikten uzaklaştırır.
Farkındalık nereden geliyor?
Farkındalık pratiğinin kökleri, Budist gelenekte yer alan meditasyon tekniklerine dayanıyor ve aydınlanmaya giden yolun temel bir parçasını oluşturuyor.
1960’lı yıllarda bilim insanları, bu tekniğin ağrı ve ruhsal hastalıkların tedavisindeki tıbbi faydalarını araştırmaya başladı.
Amerikan Profesör Jon Kabat-Zinn, bu alandaki öncülerden biri olarak kabul ediliyor. 1979 yılında Massachusetts Üniversitesi Tıp Merkezi’nde Farkındalık Temelli Stres Azaltma (Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR) programını kurdu.
Kabat-Zinn, sekiz haftalık program boyunca kronik ağrısı olan hastalara farkındalığın temel ilkelerini uygulattı.
Yargılamadan veya aşırı düşünmeden şu anda olmanın, insanların günlük baskılarla daha iyi başa çıkmalarına yardımcı olduğunu ve psikolojik iyilik hallerini olumlu yönde etkilediğini gözlemledi.
Bulgularını tıp dergilerinde ve kitaplarda yayımlayarak bu uygulamayı daha geniş tıp camiasında yaygın hale getirdi.
Günümüzde farkındalık, İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) gibi klinik ortamlarda kullanılan bir terapi yöntemi haline geldi.
Görünmez bir kıyas yarışı
Sosyal medyanın hayatımızda artan etkisiyle, artık kıyaslama yapmak için fazla çaba harcamaya gerek kalmıyor. Sadece parmağımızı kaydırmamız yeterli.
Araştırmacı gazeteci ve medya eğitmeni Safaa Al-Ramahi, kullanıcıların algoritmaların içinde hapsolduğunu belirtiyor. Bu algoritmalar, onlara gerçekçi olmayan bedenler ve lüks tatiller gibi abartılı bir gerçeklik sunuyor.
Al-Ramahi, “Bunlar bilinçaltımızı yavaş yavaş yeniden programlıyor. Herkesin mükemmel bir yaşam sürdüğünü, sıradan, geri kalmış ve kusurlu olanın sadece biz olduğumuzu düşünmeye başlıyoruz” diyor.
Psikolog Al-Rifai, bu durumun insanların kendi hayatlarını başkalarının seçilmiş ve filtrelenmiş anlarıyla kıyasladığı “yukarıya doğru sosyal karşılaştırma” olgusunu beslediğini ifade ediyor.
Bu durum, sosyal acı ve yetersizlik duygularıyla bağlantılı beyin bölgelerini harekete geçiriyor.
Al-Rifai, terapilerde insanlara telefon bildirimlerini kontrol etmeyi bırakmalarını ve karşılaştırma isteğini yok etmeye değil, gözlemlemeye çalışmalarını öğrettiklerini vurguluyor.
“Bu, zihinle savaşmak değil; onu yönlendirmeyi öğrenmek. Dijital ekosisteminizi gözden geçirin: Kimi takip ediyorsunuz? Size ne katıyorlar?”
Neler yapabiliriz?
Al-Rifai, insanları ana döndürmek için uygulanabilecek basit pratikler olduğunu belirtiyor.
Bunun için “En küçük görevle başlamayı” öneriyor.
Danışanlarına, bir fincan kahveyi beş dakika boyunca içmeye odaklanmalarını tavsiye ediyor:
“Sıcaklığını elinizde hissedin, tadına bakın, kokusunu duyun. Yürüyün ama düşünmeyin, sadece ayaklarınızın hareketini gözlemleyin. Biz buna tek görev odaklanması diyoruz.”
Bir diğer uygulama “beş duyu oyunu” olarak biliniyor:
Al-Rifai, bu teknikleri şöyle açıklıyor:
“Buradaki bilimsel hile, dikkati kaygı beyninden duyusal beyne kaydırmaktır. Gerçek varlık oradadır.
“Unutmayın, sinir sisteminiz sürekli performans için değil, çalışmak ve dinlenmek için tasarlandı. Her zaman hatırlayın: Siz bir insansınız.”
