BBC Farsça Servisi’ne ulaşan bir Tahran sakini, “Su kesintileri ve su basıncındaki ciddi düşüş, apartmanlarda suyun ya hızla tükenmesi ya da hiç olmaması anlamına geliyor” şeklinde ifade ediyor.
Elektrik kesintilerinin internet ve asansörleri de etkilediğini belirten Tahranlı, sözlerine şöyle devam ediyor:
“Yaz aylarındaki sıcak havalarda ve hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde bu durum katlanılmaz bir hale geliyor.”
Evde küçük bir çocuk veya yaşlı bir birey varsa, durumun daha da zorlaştığını, zira bu koşullara saatlerce maruz kalmak zorunda kaldıklarını vurguluyor.
Bu ifadeler, ismini vermek istemeyen bir Tahranlı kadına ait.
İran genelinde yaşanan su kıtlığı ve sık sık meydana gelen elektrik kesintileri, halkın öfkesini artırıyor.
Tahran’dan yüksek katlı apartmanlara, Huzistan ve Sistan-Belucistan’daki köylere kadar birçok bölgede yaşam zorlaşmış durumda.
Beş yıl üst üste süren kuraklık ve rekor sıcaklıkların ardından Tahran, muslukların kuruyacağı bir duruma doğru ilerliyor.
Şehirdeki su rezerv seviyeleri tarihsel olarak en düşük düzeylere gerilemiş durumda.
Elektrik kesintileri ise artık rutin hale gelmiş ve halkın sabrını zorlamaya başlamış.
‘Susuzluk günü’
İranlı yetkililer, su tüketiminde kayda değer bir azalma yaşanmazsa, birkaç hafta içinde başkentte bazı bölgelerin susuz kalabileceği konusunda uyarıyor.
Bu durumda, su dağıtımı evlere sırayla kesilerek ya da tankerlerle yapılacak.
Yetkililer bu uyarıları yılın başından beri düzenli olarak tekrar ediyorlar.
Aşırı yaz sıcaklıklarının ve İran‘ın eskiyen elektrik şebekesindeki yük artışının alarm durumunu tetiklediği ifade ediliyor.
‘Sadece su krizi değil, su iflası’
Birleşmiş Milletler (BM) Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü Müdürü Prof. Kaveh Madani, BBC Farsça Servisi’ne yaptığı açıklamada, “Bu sadece bir su krizi değil, aynı zamanda bir ‘su iflası’. O kadar aşırı kullanılmış bir sistem ki artık geri dönüşü yok” diyor.
BM Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi’nden (UNCCD) Daniel Tsegai ise, İran‘da su kıtlığı, arazi bozulması, iklim değişikliği ve kötü yönetimin birleştiğinde neler olabileceğini göstermektedir, diyerek diğer ülkeler için de ciddi bir uyarıda bulunuyor.
Susuzluk Tahran’ı nasıl etkileyecek?
Su kesintileri durumunda hastaneler ve temel hizmetlere öncelik verilirken, evlere karne uygulaması getirilecek.
Yetkililer, mahallelerin su tedarikini dönüşümlü olarak kesme yoluna gidebilir.
Daha varlıklı aileler, çatılara su depoları kurma imkanına sahipken; yoksul aileler bu süreçte zorluk yaşayacak.
Eski İran Çevre Birimi Başkan Yardımcısı Prof. Kaveh Madani, “İnsanlar oldukça dirençlidir ve hızla uyum sağlarlar” derken, “Benim en büyük endişem… eğer gelecek yıl da kurak geçerse, gelecek yaz daha da sert geçecek” diye ekliyor.
BBC, İran Dışişleri Bakanlığı ile İran’ın Londra Büyükelçiliği ve Londra Konsolosluğu’ndan ülkenin su kıtlığına yönelik planlarına ilişkin yorum istemiştir.
Ancak, İranlı yetkililer e-postalara ve büyükelçiliğe elden teslim edilen bir mektuba yanıt vermemiştir.
Kritik derecede düşük rezervler
Başkent Tahran, İran’ın en büyük şehri olup, nüfusu yaklaşık 10 milyon.
Kent, beş ana baraja bağımlı.
Bu barajlardan biri olan Lar Barajı, yönetici şirkete göre normal seviyesinin yalnızca yüzde 1’inde faaliyet gösteriyor ve fiilen kuru durumda.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, bölge sakinlerine su tüketimini en az yüzde 20 oranında azaltma çağrısında bulundu.
Resmi veriler, temmuz ayında su talebinin geçen yıla kıyasla yüzde 13 azaldığını gösteriyor.
Ancak yetkililer, Eylül ve Ekim ayları boyunca su tedariğinin devam edebilmesi için yüzde 12 oranında bir düşüş daha gerektiğini belirtiyor.
Tahran ve diğer şehirlerde kamu binaları enerji tasarrufu amacıyla düzenli olarak kapatılıyor ve bu durum, işletmelerin ekonomik kayıplarından şikayet etmelerine neden oluyor.
Kuraklıktan ‘su iflasına’
Geçen yılki yağış miktarının, uzun vadeli ortalamanın yüzde 40-45 altında olduğunu gösteren resmi veriler mevcut.
Bazı illerde ise bu miktar yüzde 70’ten fazla azalmış durumda. Ancak iklim, meselenin sadece bir bölümü.
“Bu bir su krizi değil, bu bir su iflası; hasarın artık tamamen geri döndürülemez olduğu bir durum” diyor Madani.
İran, onlarca yıldır doğanın sağladığından daha fazla su tüketiyor.
Önce nehirleri ve rezervuarları tüketiyor, ardından da yeraltı suyu rezervlerini zayıflatıyor.
Madani, “Bunun tek nedeni kuraklık değil” diyerek, “Kriz, iklim değişikliğinin etkilerinin ortaya çıkmasından çok önce, kötü yönetim ve aşırı su kullanımıyla şekillendi” diyor.
Tarım, İran’ın suyunun yaklaşık yüzde 90’ını tüketiyor ve bu durumun büyük kısmı verimsiz sulamadan kaynaklanıyor.
Pirinç ve şeker kamışı gibi su yoğunluğu yüksek ürünler kurak bölgelerde yetiştiriliyor.
Sızıntılar
Tahran’da, arıtılmış suyun yüzde 22’sinin parçalanan borulardaki sızıntılar nedeniyle kaybolduğu bildiriliyor.
Ancak dünya genelinde de su sistemlerinde benzer israflar söz konusu.
Water News Europe, Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerde içme suyunun yüzde 25’inin sızıntılar nedeniyle kaybolduğunu bildiriyor.
McKinsey & Company, ABD’nin arıtılmış suyunun yüzde 14-18’inin benzer şekilde kaybolduğunu belirtiyor. Bazı kaynaklar, sızıntılar nedeniyle suyun yüzde 60’ının boşa aktığını ifade ediyor.
İran’ın yeraltı suyu 1970’lerden beri aşırı şekilde kullanılmış ve bazı tahminlere göre rezervlerin yüzde 70’ten fazlası tükenmiş durumda.
Bazı bölgelerde, yeraltı sularının tükenmesi nedeniyle toprak yılda 25 santimetreye kadar çöküyor.
Bu durum da su kaybını hızlandırıyor.
Enerji şoku: Kuru barajlar ışıkları söndürdüğünde
Su kıtlığı, enerji krizini de tetikledi.
Rezervuarlar boşaldığında, hidroelektrik üretimi düşerken, gazla çalışan santraller, klima ve su pompalarının artan talebini karşılamakta zorlanıyor.
Temmuz ayında, İran’ın resmi haber ajansı IRNA, elektrik talebinin 69 bin megavata ulaştığını bild
