Türkiye, Suriye‘de Kürtlerin önde gelen siyasi hareketi Demokratik Birlik Partisi’nin (PYD) eski eş başkanı ve başkanlık konseyi üyesi Salih Müslim’in ademi merkeziyetçi sistemle ilgili açıklamalarına sert bir yanıt verdi.
Kurdistani Nwe gazetesine 31 Ağustos’ta verdiği özel mülakatta Müslim, “Yeni Suriye hükümeti ademi merkeziyetçiliği tanımayı reddederse, bağımsızlık talep etmek zorunda kalacağız” ifadelerini kullanmıştı.
Müslim, Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) dağıtılmasının kabul edilemeyeceğini belirterek, “Bölgemizin kendi kuvvetlerimiz tarafından korunması gerekiyor; SDG’nin kuruluş amacı da budur” şeklinde konuştu.
2 Eylül’de Çin’den Türkiye’ye dönerken uçakta gazetecilere Suriye’deki son gelişmelerle ilgili görüşlerini paylaşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Yönünü Ankara’ya ve Şam’a dönenler kazanacak, kıblesini şaşırıp kendilerine yeni patronlar arayanlar kaybedecek” dedi.
Erdoğan, “Biz, Suriye’nin bütün renkleriyle bir ve bütün olmasını ve öyle kalmasını isteriz. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve yönetimi bizim gibi düşünüyor.” ifadelerini ekledi.
Türkiye‘de PKK ile devam eden barış sürecine Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli de tepki gösterdi.
Bahçeli, 2 Eylül’de yaptığı açıklamada, “Görünen odur ki SDG/YPG, İsrail’in yörüngesindedir. Maalesef ABD-İsrail konsorsiyumu Suriye’de kanlı bir iç savaş ve ayrışmanın temelini günbegün kazmaktadır” dedi.
Bahçeli, “SDG/YPG’nin Suriye yönetimi ile imzaladığı mutabakat zaptına riayet etmemesi” durumunda, “Ankara ile Şam’ın ortak iradesiyle” askeri müdahalenin “kaçınılmaz” olacağını ifade etti.
SDG’nin omurgasını, Türkiye tarafından “terör örgütü” olarak tanımlanan PYD’nin askeri kanadı olan Kürt Halk Savunma Birlikleri (YPG) oluşturuyor.
Salih Müslim’in açıklamaları, Suriye, ülkedeki Kürtler ve Türkiye açısından ne anlama geliyor?
‘Rojava’da askeri ve siyasi bağlam değişiyor’
BBC Türkçe‘ye konuşan Kürt siyaseti uzmanı Prof. Dr Mesut Yeğen, Salih Müslim’in açıklamalarının Rojava’daki “askeri ve siyasi bağlam değişimiyle” ilgili olduğunu belirtti.
Rojava, Suriye’nin kuzeyinde Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgeyi tanımlayan bir terimdir ve Kürtçe’de “Batı” anlamına gelmektedir.
Yeğen, “Suriye’de rejim değiştiğinde ve ardından 10 Mart’ta devam eden siyasi bağlamla aynı siyasi bağlamda değiliz” dedi.
Suriye’de Şam merkezli geçiş yönetimi ile ülkenin kuzeydoğusuna hakim SDG arasında 10 Mart’ta bir mutabakat imzalanmıştı.
Bu mutabakat, SDG’nin Suriye ordusuna entegre edilmesi ve Kürt güçlerinin kontrolündeki bölgelerin Şam yönetimine devrini öngörüyordu.
Ancak geçen süre içinde bu mutabakat hayata geçirilemedi; Şam yönetimi ve SDG arasında ABD ve Fransa’nın da arabulucu olarak dahil olduğu müzakereler devam etti.
Temmuz sonunda ve ağustos ayı başlarında SDG ve Şam yönetiminin entegrasyon planını görüşmek üzere ABD ve Fransa’nın arabuluculuğunda Paris’te görüşmesi planlanmıştı.
Ancak bu görüşmeler başarısız oldu.
Son olarak 9 Ağustos’ta gerçekleşmesi beklenen görüşme, Suriye yönetiminin çekilmesi nedeniyle iptal edildi.
‘Kürtler Şam yönetimine güvenini daha da kaybetti’
Hükümet yetkililerinin görüşmeden bir gün önce düzenlenen Kürt Konferansı’nı gerekçe gösterdiği bildirildi.
Suriye’nin resmi haber ajansı SANA’ya göre ismi açıklanmayan bir hükümet yetkilisi, “Bu konferans, mevcut müzakere çabalarına bir darbedir ve buna dayanarak [hükümet] Paris’te planlanan hiçbir toplantıya katılmayacak” şeklinde konuştu.
France 24’ün haberine göre, konferansın kapanış bildirgesinde, Suriye toplumunun tüm kesimlerinin katılımını güvence altına alan “ademi merkeziyetçi bir devlet kuran demokratik bir anayasa” çağrısı yapılmıştı.
Prof. Dr Mesut Yeğen, Suriye’de Kürtler açısından değişen durumun, geçici devlet başkanı Ahmed Şara’nın ülkede yeterince etkili bir askeri güç oluşturamamasının etkili olduğunu belirtti.
Yeğen, “Şara rejimi dışlayıcı siyaset yoluyla Dürziler ve Alevilerle gerilim ve çatışmalar” yaşadı.
Bu durumun SDG’ye, geçiş hükümetine karşı 10 Mart’ta olduğundan daha yüksek tonda karşı çıkma imkanı sunduğu görülüyor.
Suriye’de son dönemde Dürziler ve Aleviler başta olmak üzere azınlık gruplarıyla kanlı çatışmalar yaşandı.
Ahmed Şara, 8 Aralık 2024’te Suriye’de yönetimi ele geçirdikten sonra ülkedeki azınlıkları koruma sözü vermişti.
Ancak binlerce sivilin öldüğü çatışmalar, Şara’nın taahhütlerine gölge düşürdü.
SDG, bu olaylarla ilgili olarak geçiş yönetimini suçluyor.
BBC Monitoring (İzleme Servisi), SDG lideri Mazlum Abdi’nin 1 Ağustos’ta verdiği bir röportajda, Dürzilerin çoğunlukta olduğu Süveyda vilayetindeki şiddet olaylarından geçiş hükümetinin “Suriye unsurlarına yönelik dışlayıcı politikalarını” sorumlu tuttuğunu aktardı. Abdi, “İstikrarı sağlamak için karar alma sürecinde tüm grupların temsil edilmesi gerek” dedi.
BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan gazeteci ve The Kurds of Northern Syria (Kuzey Suriye’nin Kürtleri) kitabının yazarı Wladimir van Wilgenburg, SDG’nin Süveyda’da yaşananlardan sonra Şam’daki yeni yönetime güveninin “daha da kaybettiğini” ifade etti.
Van Wilgenburg, “Şam’ın, Süveyda’da yaptıkları gibi bir genel aşiret seferberliğiyle benzer bir şey yapabileceğinden şüpheleniyorlar” diye ekledi.
‘ABD’li siyasetçiler bir tür ademi merkeziyetçiliğin gerekliliğini kabul etmeye başlıyor’
SDG’nin Suriye’de merkezi bir yönetim biçimine daha güçlü bir şekilde karşı çıkmasında uluslararası aktörlerin de rol oynadığı düşünülüyor.
Bu aktörler arasında ABD ve İsrail de yer almakta.
BBC Türkçe‘nin sorularını yanıtlayan Washington’daki Kurdish Peace Institute (Kürt Barış Enstitüsü) Araştırma Direktörü Meghan Bodette, ABD’nin “SDG ve Kuzey ve Doğu Suriye Demokratik Özerk Yönetimi Bölgesi’nin yeni Suriye hükümetine barışçıl bir şekilde entegre olmasını” istediğini belirtti.
Ancak Bodette, Suriye’de iç savaşın başladığı 2011 öncesi merkezileşmeye dönüşün, ABD açısından tehdit olarak görülen IŞİD ve İran gibi aktörler nedeniyle “barışçıl yollarla olmayacağını” savundu.
Bodette, Suriye’de
