Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülke, Gazze meselesinde hala farklı görüşlere sahip.
AB’nin “iki devletli çözüm” ilkesini yaşatmayı amaçlayan “Filistin topraklarını devlet olarak tanıma” girişimleri, her geçen gün yeni bir boyut kazanıyor.
Bu bağlamda, en son gelişme Belçika’dan geldi.
Prevot, sosyal medya platformu X’te, Belçika’nın New York Deklarasyonu’nun imzacıları arasına katılarak, “iki devletli çözümün veya İsrail ile barış içinde bir arada yaşayan bir Filistin devletinin yolunu açacağını” belirtti.
New York Deklarasyonu, 25 Temmuz’da düzenlenen BM Yüksek Düzeyli Uluslararası Konferansı’nın ardından kabul edildi.
Deklarasyonun imzacıları arasında Türkiye’nin yanı sıra AB de yer almakta.
Deklarasyona imza atan ülkeler, “Filistin Devleti’nin tanınmasının iki devletli çözümün sağlanmasında temel bir unsur olduğunu” ifade ettiler ve tanıma kararının her devletin egemenlik hakkı olduğunu vurguladılar.
9 Eylül’de New York’ta gerçekleşecek Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, “Filistin topraklarını devlet olarak tanıma” konusunda kritik bir öneme sahip.
Ancak, AB içerisinde “tanıma” konusunun ortak bir pozisyon haline gelmesi için hâlâ zorluklar bulunuyor.
‘Tanıma’ konusunda AB’de son durum ne?
Son günlerde Filistin topraklarını tanıyan ülkelerin sayısında gözle görülür bir artış yaşanmasına rağmen, bu durum henüz genel bir eğilime dönüşmedi.
AB’de “Filistin devletini” tanıyan ülkeler, yıllar içinde sınırlı sayıda kaldı.
AB üyesi olmadan önce “Filistin’i uzun süredir tanıyan” ülkeler arasında Bulgaristan, Çekya, Kıbrıs Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya, Romanya ve Slovakya bulunmaktaydı.
Mevcut Çek hükümeti, iki devletli çözümü desteklemekle birlikte tanıma konusunda farklı bir yaklaşım sergiliyor.
Çekya Dışişleri Bakanı Jan Lipavsky, 31 Temmuz’da yaptığı açıklamada, mevcut koşullarda “Filistin devletini tanımanın anlamı olmadığını” belirtti.
AB üyesi olarak “Filistin devletini” tanıyan ilk ülke ise 2014’te bu adımı atan İsveç oldu.
Özellikle Hamas’ın 7 Ekim 2023’te gerçekleştirdiği saldırılar ve sonrasında İsrail’in Gazze’de sebep olduğu büyük yıkım, bu konudaki durumu önemli ölçüde etkiledi.
İspanya ve İrlanda’nın, AB üyesi olmayan Norveç ile birlikte, 28 Mayıs 2024’te “Filistin devletini” tanıma kararları, bazı dengelerin değişeceğinin ilk işaretini verdi.
İspanya’nın “Filistin devletini” tanıması, “büyük AB ülkelerinin” benzer adımlar atabileceği yönünde önemli bir sinyal olarak değerlendirildi.
Bu üç ülkeyi 4 Haziran 2024’te Slovenya takip etti.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 24 Temmuz’da yaptığı açıklama, ülkesinin BM toplantısında “Filistin devletini” tanıyacağını duyurmasıyla AB’den gelen en dikkat çekici çıkış oldu.
Fransa, “Filistin devletini” tanıyacak olan ilk G-7 ülkesi ve aynı zamanda ilk BM Güvenlik Konseyi Daimi Üyesi olarak tarihe geçecek.
Bu karar, Filistin’in 1967 öncesi Batı Şeria, Gazze ve Doğu Kudüs’ü kapsayan sınırları içindeki bağımsızlığını kabul etmeyi hedefliyor.
Fransa’nın bu adımının, Filistin ile tam diplomatik ilişkiler kurmasına da yol açması bekleniyor.
BM Genel Kurulu’nda “Filistin topraklarını devlet olarak tanıması” beklenen bir diğer AB ülkesi ise Malta.
‘Tanıma’ niyetinde olmayan büyük ülkeler de var
AB içinde “Filistin devletini” tanıma yönünde bir eğilim oluşmuş olsa da, bu adımı atmayacağı kesin olan bazı ülkeler de mevcut.
Almanya, bu ülkelerin başında geliyor. Eski Başbakan Angela Merkel döneminde güçlendirilen, “tek taraflı tanımanın iki devletli çözüme katkı sağlamayacağı” görüşünü benimsemeye devam ediyor.
Almanya, olası bir “tanıma” için İsrail’in onayının şart olduğunu savunuyor.
İtalya da bu adımı atmayı düşünmeyen AB ülkeleri arasında yer alıyor.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani, Temmuz ayında yaptıkları açıklamalarda, bu yönde bir karar alınmasının ters sonuçlar doğuracağını belirterek “tanıma” kararının alınmayacağını net bir şekilde ifade ettiler.
Diğer AB ülkeleri de ya “tanımama” eğiliminde ya da “bekle-gör” politikasını tercih ediyor.
Gazze’deki bölünmüşlükten şikayet eden ve olası sonuçları konusunda uyarılarda bulunan AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas’ın yaklaşımı ise iki devletli çözüm odaklı.
Kallas, Slovenya’da 1 Eylül’de düzenlenen Bled Forumu’nda yaptığı konuşmada, “Bu, ölümleri durduracak mı? Muhtemelen hayır, ancak iki devletli çözümü canlı tutacak. Avrupa, bu konuda en güçlü destekçidir ve herkes iki devletli çözümü destekliyor. Yani iki devletli olmak için daha güçlü ve eşit bir Filistin devletine ihtiyacımız var.” dedi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, uluslararası baskıya rağmen Gazze’ye yönelik politikasında bir değişiklik yapmamışken, “tanıma” adımlarının “antisemitizmi körüklediğini” ve “Hamas’ın terörünü ödüllendirdiğini” savunuyor.
Yaklaşımın değişmesinde ne etkili oldu?
Filistin topraklarını tanıma kararı alan ya da almayı planlayan ülkelerin yaklaşımında Gazze’deki olaylar etkili oldu.
İsrail’in yoğun baskılara rağmen politika değişikliğine gitmemesi ve Gazze’yi işgal etme niyeti, bu adımları hızlandırmış durumda.
Tanıma kararının arkasında, iç politik faktörlerin de bulunduğu iddia ediliyor.
Bazı analistler, Müslüman nüfusun Yahudi nüfusundan fazla olduğu ülkelerde bu adımın daha kolay atıldığını savunuyor.
‘Tanıma’ kararı etki yaratır mı?
“Filistin topraklarını devlet olarak tanımanın”, mevcut İsrail hükümeti devam ettiği sürece Filistinliler açısından sahadaki gerçekleri değiştirme potansiyeli düşük görülüyor.
Aynı şekilde ABD’nin tutumu da bu durumu destekler nitelikte.
Bununla birlikte, “Filistin devletini” tanımanın uzun vadede iki devletli bir çözüm konusunda Filistinlilerin elini güçlendirebileceği yönündeki değerlendirmeler de gündemde.
