Küresel siyasette bir ay, oldukça uzun bir zaman dilimi olarak değerlendiriliyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, yine Çin’de bulunuyor; ancak bu sefer farklı bir durum söz konusu.
Ukrayna’nın işgalinden bu yana ilk kez, Batı’nın yaptırımlarıyla zor durumda olan bir ülkenin lideri olarak, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in astı değil, ABD Başkanı ile eşit şartlarda görüşen bir dünya lideri olarak burada.
Alaska’dan döndükten sonra gerçekleştirdiği bu ziyaret, Putin için önemli bir zafer niteliğinde.
Zira Trump, onu ABD topraklarında törenle karşılamış ve Putin de Trump’ı, Rusya’ya yönelik yeni yaptırım tehditlerinden vazgeçmesi ve Ukrayna’yı bombalamaması yönündeki taleplerini geri çekmesi için ikna etmişti.
Çin, Putin’i büyük bir ihtişamla karşıladı.
Birçok bölge lideri, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) iki günlük zirvesi için Çin’in Tiencin kentinde toplandı.
Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ve Hindistan Başbakanı Narendra Modi gibi Batı karşıtı söylemlere aşina liderler de bu zirvede yer aldı.
Ancak bu, sadece bir başlangıç.
Liderlerin çoğu, 3 Eylül Çarşamba günü Pekin’de İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin 80. yıldönümü dolayısıyla düzenlenecek geçit törenine katılacak ve “Çin halkının Japon Saldırganlığına Karşı Direniş Savaşı’nda ve Faşizme Karşı Dünya Savaşı’nda kazandığı zaferi” kutlayacak.
[Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da zirvede hem Şi hem de Putin ile bir araya gelecek. Ancak Pekin’deki törenden önce, 1 Eylül akşamı Türkiye’ye dönmesi bekleniyor.]
Peki bu hafta Çin’de gerçekleşen olaylar, ABD karşıtı küresel bir ittifakın güçlendiğine mi işaret ediyor?
Batı’nın küresel meselelerdeki hakimiyetini dengelemeyi hedefleyen ancak son beş yıldır sessiz kalan Rusya-Hindistan-Çin bloğu, ABD Başkanı Donald Trump ile ticaret savaşlarının yoğunlaştığı bir dönemde yeniden mi canlanıyor?
‘Amaç Moskova ile Pekin’in arasını açmaksa, ABD bu ortaklığı hafife alıyor demektir’
Bazı uzmanlar, Putin’in uzun süren Çin ziyareti aracılığıyla Batı’ya Rusya ve Çin arasındaki “sınırsız dostluğun” giderek güçlendiğini ve ABD’nin bu iki ülkenin arasını açma çabalarının başarısız olacağını göstermeyi amaçladığını öne sürüyor.
Trump, Ukrayna’yı Putin’e bıraksa ve Moskova’ya yönelik yaptırımları kaldırsa bile Rusya’nın Çin’e sırtını dönmeyeceği düşünülüyor.
Analistler, ABD Başkanı Richard Nixon döneminde, Dışişleri Bakanı Henry Kissinger’ın 1970’lerde Çin’i Sovyet etkisinden çıkarmayı başardığını hatırlatıyor.
Ancak o dönemde Pekin ve Moskova arasındaki ilişkiler zaten gerilimliydi. Şu anki durum ise farklılık gösteriyor.
Asya Toplumu Politika Enstitüsü’nde Çin-Rusya ilişkileri uzmanı olan Pierre Andrieu, bu stratejinin sorgulanması gerektiğini belirtiyor:
“Trump yönetimi, Çin üzerindeki ticari baskıyı artırarak sadece Rus-Çin eksenini güçlendiriyor. İki ülke arasındaki bağları zayıflatma girişimlerinin somut sonuçları olmadı.”
Avrupa Politika Analiz Merkezi için yazan bir uzman ise şöyle diyor:
“Eğer ABD’nin stratejisi, Ukrayna’daki savaşı sona erdirerek ve Rusya’ya yönelik bazı yaptırımları kaldırarak Moskova ile Pekin’in arasını açmaksa, Washington bu ortaklığın derinliğini ve karmaşıklığını hafife alıyor demektir.”
Çin, Rus enerji kaynaklarının ana alıcısı konumunda. Ayrıca, Batılı şirketlerin ayrılmasının ardından Rusya’ya otomobil ve diğer ürünlerin ana tedarikçisi haline geldi.
Andrieu’ya göre, Ukrayna’daki saldırganlık, Rus-Çin dostluğunun ideolojik bağlarını güçlendirdi:
“Her iki ülke de Batı liberalizmine karşı çıkıyor ve Amerikan ‘hegemonyasına’ meydan okuyor. Her ikisi de nükleer güç ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri. Stratejik çıkarları da örtüşüyor.”
“Ekonomik olarak birbirlerini tamamlıyorlar. Rusya bir hammadde gücü, Çin ise endüstriyel ve teknolojik bir güç.”
Putin ve Şi’nin kişisel ilişkisi kilit önemde
Uzmanlar, liderler arasındaki sıcak kişisel ilişkilerin de büyük önem taşıdığını belirtiyor.
Putin ve Şi’nin birçok ortak noktası var; her ikisi de 72 yaşında, Sovyet dönemi komünizmi altında büyümüş ve uzun süredir iktidardalar.
Her ikisi de otoriter güç ilişkileri kurmuş ve muhalefete karşı tahammülleri bulunmuyor.
Putin, 2022’de Ukrayna’nın işgali öncesinde Şi ile “sınırların olmadığı dostluk ve yasak bölgelerin olmadığı işbirliği” üzerine bir bildiri imzaladı.
Şi, Putin’i “değerli bir dost” olarak nitelendiriyor ve onunla diğer dünya liderlerinden daha fazla, 40’tan fazla kez bir araya geldi.
Ancak bu haftaki ziyaretin özel bir anlamı var.
‘Batı’ya karşı durabilecek kadar güçlü ama Çin’in yörüngesinde kalabilecek kadar zayıf bir Rusya’
Washington’daki Brookings Enstitüsü’nde Çin dış politikası ve ABD-Çin ilişkileri uzmanı olan Patricia Kim, Putin’i “yakın mesafede tutmanın” ve yeniden Batı’ya dönmesini engellemenin Çin’in menfaatine olduğunu ifade ediyor.
Ancak Pekin, bir yandan da Rusya’nın güçlenmesini istemiyor.
Kim, “Pekin için ideal durum, Batı’ya karşı durabilecek kadar güçlü ama Çin’in yörüngesinde kalabilecek kadar zayıf bir Rusya’dır.” diyor.
Andrieu, ilişkiyi değerlendirirken şu görüşlere yer veriyor:
“Rusya, Çin için faydalı bir ortak. Şi, hem kendi ülkesinde hem de tüm Orta Asya bölgesinde istikrarı korumasına yardımcı oluyor.”
“Aynı zamanda, Pekin’in Küresel Güney’den destek toplamasına ve Batı modeline bir alternatif sunmasına yardımcı oluyor.”
Modi’nin eklenmesi
Rusya-Hindistan-Çin bloğunun üçüncü üyesi olan Hindistan, hem Pekin hem de Washington ile karmaşık ilişkilere sahip. Bu durum, bloğun yeniden canlanma umudunu zedeleyebilir.
Şi ve Modi’nin Tiencin’deki Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinde bir araya gelmesi son derece önemli.
Bu, Modi’nin yedi yıl aradan sonra Çin’e ilk ziyareti.
İki ülke, 2020 yılında Galvan Vadisi’nde meydana gelen sınır çatışmalarından bu yana neredeyse hiç iletişim kurmadı.
Ancak Hindistan ekonomisindeki olumsuz gelişmeler, durumu değiştirebilir.
Trump, Hindistan’ın Rus petrolünü almaya devam etmesini cezalandırmak amacıyla Hint mallarına yüksek gümrük vergileri uygulayarak eski düşmanları daha da yakınlaştırmış görünüyor.
Şi, Modi’ye iki ülkenin rakip değil ortak olması gerektiğini belirtirken, Modi de aralarındaki “barış ve istikrar ortamını” vurguladı.
Her iki ülke, dünya üzerinde en fazla nüfusa sahip olan ülkeler olmanın yanı sıra, dünyanın en büyük
