Kişisel gelişim kitapları arasında en yenilerinin en etkili olduğu düşüncesi yaygındır. Sonuçta, kendimizi geliştirmek için en güncel araçlardan ve teorilerden yararlanmayı arzulamıyor muyuz?
Ancak İngiliz yazar ve Oxford Üniversitesi akademisyeni Robert Burton’ın 1621 tarihli Melankolinin Anatomisi isimli eseri bu görüşe itiraz edebilir.
Modern terimlerle ifade edilmese de, insanın evrensel durumunu anlamaya yönelik bu öncü yaklaşım, günümüzde bile ilham verici kabul ediliyor.
Amy Liptrot, Melankolinin Yeni Anatomisi adlı derlemesinde, melankoli anlayışımızın son dört yüzyılda nasıl evrildiğini ortaya koyuyor.
Bu perspektifle, 21. yüzyıla yönelik güncellenmiş bir rehber niteliği taşıyor.
Peki, Burton’ın çığır açan görüşlerinin günümüz depresyon ve duygudurum bozuklukları anlayışıyla ne kadar örtüştüğünü merak ediyor musunuz?
Bu sorunun cevabını bulmak için Burton’ın beş teorisine ve bu durumlarla başa çıkma mekanizmalarına yakından bakıyoruz.
Örtüntüleri Fark Etmek
Depresyon, etkilediği bireyler açısından ritim ya da mantıktan yoksun gibi görünebilir ancak duygudurumlarımız benzer örüntüler sergileyebilir.
Burton, melankolinin “kalıtsal bir hastalık” olduğuna dair bir teori geliştirmiştir. Aileler ve nesiller arasında ruhsal hastalık örüntüleri aramıştır.
Günümüzde depresyonun genetik ve çevresel etkenlerden kaynaklandığı düşüncesi de bu görüşü destekler niteliktedir.
Dr. Frances Rice, ailelerle çalışarak depresyon bozukluklarını anlamaya yönelik çaba göstermekle birlikte, “Bir anne ya da baba ciddi depresyon yaşadığında, çocuğun ve ailenin de bu sürece dahil olduğu ve kendilerine destek alabilecekleri bir hizmeti arzu ediyorum” ifadelerini kullanıyor.
Akıl sağlığı ile ilgili sadece genetik değil, davranış örüntülerine de dikkat ederek ipuçları elde edebiliriz.
Burton’ın melankoli üzerine çalışmaları, okuyucuyu hislerinin baş döndürücü zirvelerine taşıyordu. Duygudurum bozuklukları konusundaki güncel ilerlemelerle birlikte, günümüz akademisyenleri Burton’ın aşırı iniş çıkışlarının bipolar bozukluk belirtileri olabileceğini öne sürüyor.
O, sürekli değişen ruh halleri ve bu ruh hallerini etkileyen koşullar hakkında çarpıcı bir anlayışa sahipti. Günümüzde farkındalık, akıl sağlığını yönetmenin kritik bir aracı olarak kabul ediliyor.
Duygudurumumuzdaki ve davranışlarımızdaki örüntüleri tespit edebilirsek, bunlara etki eden dış faktörleri kontrol altına almayı öğrenebiliriz.
Soğuk Su Banyosu
Burton, farklı uzmanlardan alınan birçok fikir ve metni bir araya getirdiği kitabında, “akarsulara ve soğuk suya” girmeyi öneren teorilerden de bahsetmiştir. Bu görüş, günümüzde hala geçerliliğini koruyor.
Portsmouth Üniversitesi Ekstrem Ortamlar Laboratuvarı Araştırma Direktörü Dr. Mike Tipton, yaklaşık 400 yıl sonra bu fikri destekliyor ve bunu çapraz adaptasyon olarak tanımladığı bir durumla açıklıyor:
“Soğuk suya maruz kaldıkça, fizyolojik ve hücresel düzeyde buna dayanıklılık kazandıkça, depresyon gibi durumların altında yatan diğer streslere karşı oluşan zararlı tepkileri de azaltıyorsunuz.”
Doğada Vakit Geçirmek
Burton için doğa, melankoli semptomlarını hafifletmede kritik bir öneme sahipti.
Hodan ve kardelen gibi bitkilerin bilinç bulanıklığına ve melankoliye iyi geldiğini savunan Burton, bu bitkilerin kalbi yatıştırma konusundaki faydalarını da vurguluyordu.
Oxford Botanik Bahçesi müdürü Prof. Simon Hiscock, hodan gibi bitkilerin klasik çağlardan beri melankoli, anksiyete ve depresyon tedavisinde kullanıldığını belirtiyor.
Bu mütevazı bitkinin yalnızca neşe getirdiğine inanılmakla kalmıyor, aynı zamanda Romalı askerlerin savaşta cesaret bulmaları için şarapla birlikte verildiği de rivayet ediliyor.
Burton, doğanın “memnuniyet verici” etkilerinin sadece yenilebilir bitkilerle sınırlı olmadığını da ifade etmiştir.
Ayrıca, vücudu canlandırmak için bahçecilik, toprağı kazma ve sürme gibi faaliyetlere de büyük bir tutkuyla yaklaşmıştır.
Ünlü İngiliz bahçıvan ve yayıncı Monty Don, bu görüşün günümüzde de geçerliliğini koruduğunu ifade ediyor ve bitkilerle fiziksel bağlantı kurmanın, toprağa dokunmanın ve ektiği bitkilerin büyümesini hissetmenin sağladığı “şifayı” her fırsatta dile getiriyor.
Yükü Paylaşmak
Burton, 400 yıl önce “Rahatlamanın en iyi yolu, sıkıntımızı içimizde bastırmak değil, bir arkadaşımıza aktarmaktır” demiştir.
İçe kapanma ve izolasyon, depresyon yaşayanlar arasında yaygın davranışlar haline gelir. Bu davranışların, hastanın kendini daha iyi hissetmesine katkısı olmasa da, bu dürtülere karşı koyarak sosyalleşmek zor görünebilir.
Dr. Frances Rice, tedavi planının bir parçası olarak keyifli aktiviteler düzenlemeyi öneriyor. Planlama süreci, hastaya aktiviteleri gerçekleştirmesi için bir ivme kazandırarak, yapmak istemediği şeyleri gerçekleştirmesi durumunda bile fayda sağlama şansını artırıyor.
Sıkıntılı hislerle doktora gittiğinizde, antidepresan yazılmasını bekleyebilirsiniz, fakat günümüzde doktorlar sosyal reçeteler olarak tanımlanan resim dersleri veya yürüyüş grupları gibi önerilerde de bulunabiliyor.
Ciddi bir akıl hastalığı yerine yalnızlık ve keyif verici aktivitelerden zevk alamama durumunu ifade eden “anhedoni” yaşıyorsanız, sosyal bir reçete, ilaç tedavisinden çok daha etkili olabilir.
Topluluğun önemi büyüktür. Bu bağlamda Burton, “Şakaları ve eğlenceleriyle sizi mutlu edebilecek arkadaşlar edinin” derken son derece haklıdır.
İş – Özel Yaşam Dengesi
Burton, “iş-özel yaşam dengesi” terimini kullanmıyor olsa da, bu konudaki yazılarında “aşırı çalışma” yerine daha şiirsel bir ifadeyle “öğrenme sevgisi”ni tercih etmiştir.
“Okuma ve yazma gibi kamburlaşarak yapılan aktivitelere fazla zaman ayırırsak, egzersiz, uyku ve sosyalleşme gibi ruh sağlığı için faydalı diğer uygulamalara zaman kalmayacaktır” demektedir.
Denge burada kritik bir rol oynar: Zihnimiz huzursuz ve telaşlıyken, çalışma, hoş bir oyalama, olumlu bir odaklanma ve bir amaç hissi sağlar.
Ancak aşırı çalışma, insanı hareketsiz ve yalnız bırakır ve sağlıklı bir zihni besleyen diğer faaliyetleri ihmal etmeye yol açar.
Burton, 400 yıl önce yazdığı melankolinin nedenleri, belirtileri ve tedavileri üzerine teorilerinden oluşan derlemesiyle bugün bile faydalı ve güncel bir kaynak sunuyor.
İnsan fizyolojisine dair anlayışı güncelliğini yitirmiş olsa da, Burton ve araştırdığı kişiler, melankoli hissiyle nasıl başa çıkabileceğimize dair derin bir bilgiye sahipti.
Eğer öz farkındalık, yüzme, doğa, topluluk ve ok
