Çarşamba günü Çin’in başkenti Pekin’de gerçekleştirilecek büyük askeri geçit töreninde, nükleer füzeler ve tanklar Tiananmen Meydanı’ndan geçerek sergilenecek, beşinci nesil jet savaş uçakları ise gökyüzünde uçuş yapacak.
Ancak bu “Zafer Günü” geçit töreninde dikkatler, sunulan askeri teknolojiden çok, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in davetlisi olarak katılacak olan Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin üzerinde yoğunlaşacak.
Son yıllarda nadiren yurtdışına çıkan iki liderin, 2. Dünya Savaşı’nın sona ermesinin 80. yıldönümünü kutlamak üzere bir araya gelmeleri, bu üç stratejik ülke arasındaki ilişkiler ve gelecekteki planlar hakkında önemli ipuçları veriyor.
BBC’nin Korece, Rusça ve Çince servislerinden uzmanlar, geçit töreninin anlamını ve önemini değerlendiriyor.
Kore prestiji ve turizmi
BBC Korece Servisi’nden Juna Moon, “Kim ve Şi arasındaki görüşme, yaklaşık altı yıl sonra gerçekleşecek ilk görüşme olacak” ifadelerini kullanarak, “Kim en son 2019’da Hanoi Zirvesi’ne gitmeden önce Çin’i ziyaret etmişti ve Şi de aynı yıl Pyongyang’a gitmişti” dedi.
Bu etkinlik, Kuzey Kore, Çin ve Rusya liderlerinin ilk kez bir arada görüleceği bir durum olarak birçok ilkeyi de beraberinde getiriyor.
Kim Jong Un ve selefi Kim Jong İl’in genelde bire bir diplomatik görüşmelerle sınırlı kalması, bu durumun alışılmadık bir örneği olduğunu gösteriyor.
Üstelik, 1959’dan bu yana ilk kez bir Kuzey Kore liderinin Çin askeri geçit törenine katılması da dikkate değer bir gelişme.
Juna Moon, Kuzey Kore’deki pirinç fiyatlarındaki artışa dikkat çekerek, “Ziyaret, Kuzey Kore’nin ekonomik sıkıntılar yaşadığı ve önemli siyasi yıldönümlerine hazırlandığı bir dönemde gerçekleşiyor; bu, Çin’in yardımını kritik hale getiriyor” dedi.
Kuzey Kore İşçi Partisi’nin kuruluşunun 80. yıldönümü olan 10 Ekim ve gelecek yıl yapılması beklenen dokuzuncu parti kongresinin, gösterişli bir şekilde kutlanabilmesi için Çin’den gelecek yardım büyük önem taşıyor.
Ayrıca, Kuzey Kore’nin Çin yardımına ihtiyaç duyan başka ekonomik sorunları da mevcut.
“Pyongyang, yeni açılan Wonsan-Kalma kıyı tatil bölgesine çok sayıda Çinli turisti çekmeyi umuyor,” diyen Juna Moon, bunun için Çin Komünist Partisi’nin onayının gerekeceğine işaret etti.
Ancak Kim’in Pekin ziyaretinin gündemi sadece ekonomik konularla sınırlı olmayacak.
Kim, Moskova ve Pekin arasındaki ilişkileri dengelemeyi seviyor ve bu etkinlik, bu iki gücün yanında yer almak için nadir bir fırsat sunuyor.
Juna Moon, “Kim, Şi ve Putin ile ittifak kurarak kendisini süper güçlerin bir eşi olarak tanıtmayı ve Kuzey Kore’nin potansiyel bir Çin-Rusya-Kuzey Kore eksenindeki merkeziliğine dikkat çekmeye çalışıyor” dedi.
Kim Jong Un’un, Şi’nin Kuzey Kore İşçi Partisi’nin Ekim’deki kutlamalarına katılmasını bekleyip beklemediği ise merak konusu; bu, hem yurt içinde hem de uluslararası alanda onun itibarını artıracak bir adım olacaktır.
Peki, bu durum Kuzey Kore’nin komşusu Güney Kore için ne anlama geliyor?
Juna Moon, “Kim’in ziyareti, ABD, Güney Kore ve Japonya arasındaki artan işbirliğine stratejik bir karşı çıkış olarak yorumlanıyor. Bu, Pyongyang’ın Çin ve Rusya ile üçlü ittifakını derinleştirmeye hazır olduğunun bir işareti” dedi.
Kim’in Zafer Günü ziyareti, Kuzey Kore-Çin-Rusya işbirliğini güçlendirirse, Güney Kore’nin güvenlik ortamı üzerinde ciddi etkileri olabileceği belirtiliyor. Pyongyang’ın, Pekin ve Moskova ile silah sistemleri, askeri teknoloji, istihbarat ve lojistik alanlarında daha derin bir işbirliği ihtimali giderek artıyor.
Rusya dünya sahnesine geri döndü
BBC Rusça Servisi’nden Alexey Kalmykov, Donald Trump ile Alaska’da yapılan zirvenin ardından Pekin davetinin “Vladimir Putin için hoş bir sürpriz” olduğunu belirtti.
Kalmykov, “Rusya, Ukrayna’yı işgal ettiği için yıllardır yaptırımlarla dünyadan giderek daha fazla koparılıyor” diyerek, “Bir zamanlar G7 masasında eşit olan Putin, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından hakkında çıkarılan tutuklama kararıyla dışlanmış biri haline geldi” ifadelerini kullandı.
Ancak şimdi, iki büyük dünya gücü onun için kırmızı halı seriyor.
Kalmykov, “Yakın zamana kadar Rus yetkililer uluslararası sahnede böyle bir başarıyı hayal bile edemezdi. Artık bu bir gerçek” diye ekledi.
Pekin’deki geçit törenine katılmak, Putin’in uluslararası konumunu güçlendirmesiyle kalmayacak, aynı zamanda Rus halkına da ülkenin uluslararası sahnedeki konumuna dair güven verecek.
Kalmykov, “Çok sayıda el sıkışma, dostça kucaklaşma ve kırmızı halılar, Rus kamuoyuna Moskova’nın Pekin’in küçük ortağı değil, eşit bir ortak olduğunu göstermeyi hedefliyor” dedi.
İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin 80. yıldönümünü kutlayacak olan Çin’in “Zafer Günü” geçit töreninin bir diğer önemli boyutu da bulunuyor.
“Çin’deki güç gösterisi, dünyanın geri kalanına önemli bir mesaj verecek: Küresel Güney, Şi ve Putin etrafında birleşmiş durumda ve bu, dikkate alınması gereken bir güç” diyor Kalmykov.
Bu durum, Beyaz Saray’a da önemli bir mesaj gönderilecek ve Moskova ile Pekin arasını açmaya yönelik her türlü girişimin başarısız olacağına dair bir işaret niteliği taşıyacak.
Kalmykov, “Rusya ve Çin arasındaki ‘sınır tanımayan dostluk’ oldukça canlı ve sağlam durumda” dedi.
Çin’den askeri güç gösterisi
Çin, geçit töreninde dünya sahnesine modern ve küresel bir askeri güç olarak çıkmayı hedefliyor.
BBC Çince Servisi’nden yapılan analizde, “Çinli yetkililer, 70 dakikalık geçit töreninde Halk Kurtuluş Ordusu’nun gelişmiş hipersonik, hava ve füze savunma sistemleri ile mevcut ana muharebe teçhizatından seçilen stratejik füzeleri içeren yeni nesil silahlarının sergileneceğini açıkladı” deniyor.
Etkinlik öncesinde bir hükümet sözcüsü, önemli miktarda yeni ekipmanın ilk kez görüleceğini belirtti.
Bulletin of the Atomic Scientists dergisine göre, Çin, nükleer silahlarını diğer tüm ülkelerden daha hızlı bir şekilde genişletip modernize ettiğinden, bu durumun küresel ölçekte dikkat çekmesi bekleniyor.
Diplomatik açıdan, Çin, konuk listesi konusunda önceki etkinliklere kıyasla daha az sorun yaşayacak gibi görünüyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Putin hakkında aktif bir tutuklama emri bulunmasına rağmen, Pekin daha önce benzer statüde konukları bu tür etkinliklere davet ettiği için eleştirildi.
Ancak BBC Çince Servisi’ne göre, Trump’ın birkaç hafta önce Rusya liderini Alaska’ya davet etme kararı, Çin’i eleştirmeyi zorlaştıracak çünkü “Amerikan askerleri Putin için kırmızı halı serdi.”
Öte yandan, önemli olan sadece kimlerin katılacağı değil, aynı zamanda kimlerin uzak kalacağıdır.
Yaklaş
