Motahareh Goonei, BBC’ye verdiği özel röportajda, “Benim için cehennem, İsrail saldırdığı an değildi; cehennem, kapıyı [hücreden] açmadıkları andı” ifadelerini kullandı.
Siyasi aktivist olan Goonei, 23 Haziran’da İsrail’in hedef aldığı Evin Hapishanesi’nde, tek kişilik bir hücrede bulunuyordu.
BBC News Farsça Servisi’nin sağladığı uydu görüntüleri, tanık ifadeleri ve doğrulanmış veriler, İsrail- İran savaşının son günlerinde yaşanan bu saldırıya dair önemli detayları gün yüzüne çıkarıyor.
Tahran‘ın kuzey ucundaki yüksek güvenlikli Evin Hapishanesi, yarım yüzyıldan fazla bir süredir binlerce siyasi mahkûma ev sahipliği yapmaktadır. Ancak Haziran ayındaki o tarihte, bu hapishane, İran topraklarında siviller açısından en yüksek can kaybına yol açan İsrail saldırısının merkezi haline geldi.
İranlı yetkililer, bu saldırıda 80 kişinin yaşamını yitirdiğini bildirmektedir. Ölenler arasında hapishane çalışanları, mahkûmlar, sağlık personeli, ziyaretçiler ve çevredeki sakinler de yer alıyor.
14 Ağustos’ta yayımlanan bir raporda, İnsan Hakları İzleme Örgütü, hapishaneye yönelik İsrail hava saldırılarının “yasadışı biçimde ayrım gözetmeden” yapıldığını ve bunun “görünürde bir savaş suçu” teşkil ettiğini vurguladı.
İsrail ordusu ise saldırıyı, tesisin “İsrail’e karşı istihbarat operasyonları için kullanılması” ile gerekçelendirdi.
‘Çıkış yoktu’
Patlamaların hapishaneyi sarstığı anları anlatan Goonei, “Üçüncü patlamayı duyduğumda artık çıkış yolu olmadığından emindim. Kapıyı tüm gücümle yumrukladım ama açılmadı. ‘Tamam artık, bu hayatımızın sonu, veda et’ diye düşündüm.” ifadelerini kullandı.
Bir diğer mahkûmun yardımıyla hücresinden kurtulan Goonei, yoğun ve boğucu dumanın içine sürüklendi. Anlattığına göre, gardiyanlar başlangıçta mahkûmların kaçmasını engellemeye çalıştı ve bazı sorgucular onları tehdit etti.
Fakat “korkunç olmasının yanı sıra insanlığı hatırlatan” görüntülerde, mahkûmlar yaralı gardiyanlara yardım etti; panik halindeki bir kadın memuru sakinleştirdi ve ağlayan bir sorgucunun yaralarını sardı.
Başka bir koğuştaki tutuklular, hapishane kliniğinde mahsur kalan doktorlara ve hemşirelere yardım etmek için hemen harekete geçti.
Saldırıda ağır yaralanan doktor Saeedeh Makarem, daha sonra Instagram’da, “Bir zamanlar tedavi ettiğim mahkûmlar, hayatımı kurtardı.” şeklinde bir paylaşımda bulundu.
Evin’de tutulan başka bir kadın, güvenlik endişeleri nedeniyle isminin gizli tutulması şartıyla BBC’ye yaşadıklarını şöyle aktardı:
“Önce birkaç patlama oldu, arka arkaya geldi, gürültü iki dakika kadar sürdü. Başta yataklarımızda kaldık çünkü camlar kırılmıştı; sonra giyindik ve yaşlı kadınları aşağı indirmek için hep birlikte çalıştık. Hapishaneden kimse bize yardım etmedi. Kapıyı üstümüze kapattılar ve ‘çıkamazsınız’ dediler.”
Saldırının boyutu
BBC’nin yaptığı analiz, İsrail’in Evin’i en az altı füze ile vurduğunu ve kompleks içindeki en az 28 binanın hasar gördüğünü ortaya koyuyor.
İsrail ordusu, “İran halkına karşı bir baskı sembolü” olan hapishaneyi hedef aldığını ve sivillere zarar vermemek için tedbirler aldıklarını öne sürdü.
Ancak patlamalardan birkaç dakika sonra hapishaneden çıkan bir siyasi tutuklu yakını, “Dışarı çıkanlar her yerde cesetler olduğunu söylüyordu. Bazı mahkûmlar dışarı çıkmıştı ama hiçbiri kaçmaya çalışmıyordu; sadece sersemlemişlerdi.” şeklinde bilgi verdi.
İranlı yetkililer, kargaşa sırasında 75 mahkûmun firar ettiğini, bazılarının yeniden yakalandığını veya kendi istekleriyle geri döndüğünü açıkladı.
Kurbanların kimlikleri
İranlı yetkililer, saldırıda ölen 80 kişiden 42’sinin hapishane personeli, beşinin mahkûm olduğunu bildirmektedir. Ancak yalnızca personelin isimleri kamuoyuna yansıtıldı.
BBC News Farsça Servisi, üç kurbanın kimliklerini ve ölüm koşullarını bağımsız olarak doğruladı. Diğer kurbanlar arasında bir yaşında çocuğu olan yerel bir anne, bir mahkûmun serbest bırakılması için gelen bir hayırsever, beş sosyal hizmet uzmanı ve 13 genç asker ile bir sosyal hizmet uzmanının beş yaşındaki çocuğu da yer alıyor.
Saldırının ardından trans mahkûmların durumu belirsizliğini koruyor. Bazı medya kuruluşları 100 trans mahkûmun öldüğünü iddia etse de, BBC News Farsça Servisi’nin araştırması bunun doğru olmadığını ortaya koydu.
İran’da trans mahkûmların durumunu yakından izleyen avukat Reza Shafakhah, BBC’ye, “Durumlarıyla ilgili ciddi endişeler var. Bu mahkûmların şimdi nerede olduklarını kimse bilmiyor.” şeklinde açıklamada bulundu.
Neden Evin hedef alındı?
İsrail, hapishanenin “İsrail’e karşı istihbarat operasyonları [karşı casusluk da dahil] için kullanıldığını” iddia etti.
Fakat BBC’nin hedefler, kullanılan silahlar veya sivil ölümleri öngörüp öngörmedikleriyle ilgili sorularına herhangi bir yanıt verilmedi.
Saldırıdan bir ay sonra Uluslararası Af Örgütü, olaya dair bir rapor yayımladı.
Örgütün Araştırma, Savunuculuk, Politika ve Kampanyalar Kıdemli Direktörü Erika Guevara Rosas, “Sivil nesnelere yönelik saldırılar, uluslararası insancıl hukukta kesin olarak yasaktır. Böyle saldırıları bilerek ve kasıtlı olarak gerçekleştirmek savaş suçudur.” dedi.
BM İnsan Hakları Ofisi ise Evin’in “askeri bir hedef olmadığını” ve saldırının uluslararası insancıl hukukun ihlali olduğunu açıkladı.
