Sarah Ezekiel, kendi sesini ilk kez duyduğu anda ağlamak istediğini ve “Bu bir tür mucize” diye düşündüğünü ifade ediyor.
İlk başta sesini hatırlayamadığını da belirtirken, yaşadığı bu duygusal anın değerine dikkat çekiyor.
34 yaşında motor nöron hastalığı ALS nedeniyle sesini ve ellerini kullanamaz hale gelen Sarah, hastalığın belirtilerinin ikinci kez anne olmasından sadece birkaç ay sonra ortaya çıktığını söylüyor.
Çocukları Aviva ve Eric, annelerinin sesiyle bir makineden çıkan haliyle büyüyerek, onun gerçek sesini hiç duyamadan yaşamak zorunda kaldılar.
25 yıl sonra ise yapay zeka, annesinin gerçek sesini, eski bir VHS kasetinde yer alan sekiz saniyelik kayıttan yeniden oluşturdu.
Sarah, BBC Access All’a (Engelliler hakkında farkındalık yaratan bir podcast serisi) sensör teknolojisi aracılığıyla konuştu. Göz izleme teknolojisi, Sarah’nın önündeki ekranda harflere bakarken gözlerini takip eden bir kamera ile çalışıyor.
Sarah’nın baktığı harflerle eş zamanlı olarak, genç yaşına ait sesi duyuluyor. Sarah’ya sesini yeniden kazandıran Bristol merkezli yardımcı teknoloji şirketi Smartbox oldu.
Şirket, ilk iletişim kurduklarında aileden bir saatlik ses kaydı talep etti. Sarah ve çocukları, uygun bir kayıt bulma çabalarına girişti.
Ancak Sarah, akıllı telefonların ve sosyal medyanın yaygınlaşmadığı 2000 yılında sesini kaybetmişti. Nihayetinde, kızının bebekken çekilmiş eski bir VHS kaseti bulundu.
Kayıt, 1990’lar teknolojisiyle üretilen bir el kamerasıyla alınmıştı. Görüntü titrek ve ses bozuktu. Görüntüdeki insanlar mırıldanıyor, yüksek televizyon sesi ise konuşmaları bastırıyordu. Kayıt sadece sekiz saniye duyulabiliyordu.
Sarah, 34 yaşında bir anda hayatının değiştiği dönemde, yaşam dolu bir Londralıydı. Yayıncılık sektöründe çalışıyor, bir çocuğa sahipti ve eşiyle ikinci bebeklerini bekliyorlardı.
Ancak doğuma doğru kendisini kötü hissetmeye başladı. Konuşması yavaşladı ve sol kolunda güçsüzlük hissetti. Genç anneye ALS (Amiyotrofik Lateral Skleroz) teşhisi kondu.
İngiltere’de her yıl yaklaşık 1000 kişiye bu hastalığın tanısı konulmakta. Sinir hücrelerinin dejenerasyonuna yol açan bu nörolojik hastalık, çoğu zaman konuşma yeteneğinin kaybına neden oluyor.
ALS, genellikle erkekleri etkiliyor ve yaşam süresini kısaltabiliyor. Ancak hastalığın seyrinin kişiden kişiye değiştiği de görülmekte.
Sarah, ilk teşhis sonrası için “İnkar halindeydim, iyi olacağımı düşünüyordum” diyor. Fakat, Eric’in doğumundan sonra durumu hızla kötüleşti. Aylar içinde ellerini kullanamaz hale geldi ve ardından “anlaşılır bir şekilde konuşamaz” oldu.
Hastalıkla Yüzleşmek
İki küçük çocuğu olan Sarah, kendisi de 24 saat bakıma muhtaç durumda kaldı. O dönemi “Çok depresiftim. Engelli olmaktan ve ölümden çok korkuyordum” sözleriyle anlatıyor.
Sarah, “Çocuklarımla yabancıların ilgilenmesini izlemek zordu” diyerek, yardımcı olanlara duyduğu minnettarlığı dile getiriyor.
Hareketleri kısıtlanan ve iletişim kurmakta zorlanan Sarah, yalnızlıkla da mücadele etti. İlk beş yılını televizyon izleyerek ve çocuklarının büyümesini gözlemleyerek geçirdi.
Bugün 25 yaşında olan Eric, annesiyle ilgili tek anısının “felçli oluşuna” dair olduğunu ifade ediyor.
28 yaşındaki Aviva ise annesinin farklı olduğunu anladığı anıyı hatırlıyor: “Ondan çilek hazırlamasını istediğimi hatırlıyorum, ama çilekleri kesememiş ve başka birinden istemek zorunda kalmıştı.”
Teşhisin konulmasından beş yıl sonra, sensör teknolojisi ile Sarah için gözle iletişim imkanı sağlandı. Göz hareketleriyle kelimeler ve cümleler kurabiliyor, sentetik bir sesle de olsa konuşabiliyordu.
Bu gelişme, onun ALS’liler için çalışan bir derneğe gönüllü olmasını sağladı. Ayrıca, tutkusu olan resim yapmaya geri döndü; gözle bakma teknolojisini kullanarak özgün sanat eserleri yarattı.
Simon Poole, Bristol merkezli Smartbox’tan, bir saatlik ses kaydı istemine rağmen, sekiz saniyelik kayıttan ümitsizliğe kapıldığını söylüyor. “Bu kadar kötü bir ses kullanarak bir ses yaratmanın mümkün olmayacağını düşünüyordum” diyor.
Ancak, yapay zeka-ses şirketi ElevenLabs’ın teknolojisinin kullanıma sunulmasıyla işler değişti. Bu teknoloji sayesinde Simon, sonuç almaya başladı.
ElevenLabs, ALS, kanser veya felç gibi rahatsızlıklar nedeniyle konuşma yetisini kaybetme riski altında olan bir milyon kişiye ücretsiz ses klonlama hizmeti sunmak istediğini açıkladı.
Sonunda, Simon, ElevenLabs’in ses ayrıştırıcısını kullanarak Sarah’nın sesini yüksek sesli televizyonun gürültüsünden ayırt etmeyi başardı. Ancak elde edilen sonuç zayıf, tonlama ve karakterden yoksun, üstelik Amerikan aksanlıydı (Sarah İngiliz bir aksana sahip).
Daha sonra bir başka uygulamadan yardım alarak, binlerce sesten yararlanarak Sarah’nın sesinin tonlamasına en yakın noktaya ulaşmayı başardı.
Sonunda, Simon, kendisini tatmin eden kayıtları Sarah’ya gönderdi. Sarah, eski sesini yeniden duyduğunda çok duygulandığını ve bir arkadaşının “neredeyse eski sesi olduğunu” düşündüğünü aktardı.
Aviva ve Eric’in Tepkileri
Aviva, annesinin yapay zeka destekli sesi için “muhteşem” ifadesini kullanıyor. “Hâlâ buna alışmaya çalışıyorum. Günlük hayatta duyduğumda bile hâlâ şaşırıyorum” diyor.
Sarah’nın yeni sesi aileyi de daha yakın hale getirdi. Artık duygularını ifade edebiliyor ve mutlu, üzgün veya kızgın olduğunda bunu dile getirebiliyor.
Oğlu Eric, bu durumun “çok büyük bir fark yarattığını” dile getiriyor. Kızı Aviva ise, “Onun bir insan olarak artık kim olduğunu anlayabiliyoruz” diyor:
“Annem artık bir robotla köşede oturan engelli bir insan değil.”
Sheffield Üniversitesi’nde yapay zeka ve topluma etkileri üzerine çalışan Dr. Susan Oman, yapay zeka tarafından oluşturulan seslerin, benzer durumdaki kişiler için, ses kütüphanelerinden seçilenlere göre büyük bir ilerleme olduğunu belirtiyor.
“Bu, bir birey olarak sizinle ve kim olduğunuza ilişkin algınızla ilgili. Eğer o [ses] size benzemiyorsa, siz de kendinize benzemiyorsunuz demektir.” diyor. Teknolojinin aksanları homojenleştirebildiği bir dönemde, aksanların korunmasının önemine dikkat çekiyor.
Dünyanın dört bir yanında insanlar, kaybolmuş aksanları ve lehçeleri geri kazanmaya çalışıyor. Sarah, şakayla bazen eski, yapay sesini özlediğini dile getiriyor:
“Üst sınıfa ait bir sesti. İnsanlar gerçekte, hafif peltek konuşan bir Londra aksanına sahip olduğumu bilmiyordu.”
Sarah, eski sesini geri kazandığı için mutlu olduğunu belirtiyor: “Geri döndüğüne sevindim. Robot olmaktan daha iyi.”
Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.
