ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ve Ukrayna arasındaki savaşı sona erdirmek için arabuluculuk yapma çabalarını sürdürürken, sık sık ikinci başkanlık döneminde imzalanan barış anlaşmalarına atıfta bulunuyor.
18 Ağustos’ta Beyaz Saray’da gerçekleştirilen Ukrayna gündemli toplantıda, Avrupalı liderler Trump’a ateşkes çağrısında bulunmaları için baskı yaptı. Trump, bu noktada “Ben altı savaş bitirdim… Ve bu anlaşmaları yaparken birinde bile ‘ateşkes’ kelimesini ağzıma almadım” ifadesini kullandı.
Bir sonraki gün, bu sayıyı yediye çıkardığını belirtti.
Trump yönetimi, sonlandırdığını öne sürdüğü “savaşları” sıralayarak, “baş barış elçisi” unvanının Nobel Barış Ödülü için çoktan hak edildiğini iddia ediyor.
Bu savaşların bazıları, uzun süredir devam eden gerginliklerin sonucu olmasına rağmen, yalnızca birkaç gün sürdü. Ayrıca, imzalanan bazı barış anlaşmalarının kalıcılığı da belirsizliğini koruyor.
Trump, kendi sosyal medya platformu Truth Social’da bu anlaşmalar hakkında yaptığı paylaşımlarda “ateşkes” terimini birkaç kez kullandı.
BBC Verify (Doğrulama) ekibi, Trump’ın bu çatışmaları sona erdirmedeki rolünü mercek altına aldı.
İsrail ve İran
İsrail’in 13 Haziran’da İran’daki hedeflere yönelik saldırısıyla başlayan 12 günlük çatışma, Trump’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun kendisini önceden bilgilendirmesi ile gelişti.
ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırısı, bu çatışmayı hızlı bir şekilde sona erdiren bir adım olarak değerlendiriliyor.
Trump, 23 Haziran’da yaptığı paylaşımda, “Resmen, İran ATEŞKESİ başlatıyor ve 12. saatte İsrail de ATEŞKES yapacak. 24. saatte 12 GÜNLÜK SAVAŞIN RESMEN SONA ERMESİ, dünya tarafından memnuniyetle karşılanacak” ifadelerini kullandı.
Çatışma sona erdikten sonra İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, ülkesinin “kesin bir zafer” kazandığını vurgularken, ateşkesten bahsetmedi. İsrail ise İran’a karşı yeni tehditlerde bulunabileceğini açıkladı.
Brookings Enstitüsü’nden Michael O’Hanlon, “Kalıcı bir barış anlaşması ya da İran’ın nükleer programının gelişiminin nasıl izleneceğine dair bir anlaşma yok” diyor. “Elimizde sona eren bir savaştan ziyade fiili bir ateşkes var. Ama yine de Trump’a hakkını vermek gerekir; ABD’nin yardımıyla İsrail’in İran’ı zayıflatmış olması stratejik olarak önemli.”
Pakistan ve Hindistan
Nükleer silah sahibi olan bu iki ülke arasındaki gerginlik, uzun yıllardır yüksek seviyelerde seyrediyor. Ancak Mayıs ayında, tartışmalı Keşmir bölgesinde Nisan ayında meydana gelen bir saldırının ardından çatışmalar patlak verdi.
İki ülkenin dört gün süren karşılıklı saldırılarının ardından Trump, Hindistan ve Pakistan’ın “TAM VE DERHAL ATEŞKES” konusunda anlaştığını belirtti ve bunun “ABD arabuluculuğunda uzun bir gece süren görüşmeler sonucu” gerçekleştiğini ifade etti.
Pakistan, Trump’a teşekkür etti ve “belirleyici diplomatik müdahalesine” vurgu yaparak onu Nobel Barış Ödülü için aday gösterdi. Hindistan ise ABD’nin süreçteki rolüne önem atfetmedi. Hindistan Dışişleri Bakanı Vikram Misri, “Askeri müdahaleleri sonlandıran görüşmeler, Hindistan ve Pakistan arasında mevcut askeri kanallar yoluyla doğrudan gerçekleştirildi” açıklamasında bulundu.
Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti
Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti arasındaki düşmanlık, yıl başında M23 isyancı grubunun Kongo’nun doğusundaki zengin maden bölgesini ele geçirmesiyle yeniden alevlendi.
Haziran ayında, iki ülke Washington’da barış anlaşması imzaladı. Trump, bu anlaşmanın her iki ülke ile ABD arasındaki ticareti artırmaya yardımcı olacağını söyledi.
Bu anlaşma, Ruanda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin Ağustos 2024’te “ateşkese saygı duyulması” çağrısında bulunuyordu.
Fakat anlaşmadan bu yana iki taraf birbirini ateşkesi ihlal etmekle suçladı ve M23 isyancıları, barış görüşmelerini terk etme tehdidinde bulundu. Oxford Üniversitesi tarih profesörü Margaret MacMillan, “Kongo ve Ruanda arasında çatışmalar halen devam ediyor, yani ateşkes aslında hiçbir zaman işlemedi” diyor.
Tayland ve Kamboçya
Trump, 26 Temmuz’da Truth Social’dan, “Tam şu an Tayland’ın geçici başbakanını arıyorum ve ondan şu an süren savaşı bitirmesi ve ateşkes yapmasını talep edeceğim” mesajını paylaştı.
Bu paylaşımın birkaç gün ardından, iki ülke sınırda bir haftadan az süren çatışmaların ardından “acil ve koşulsuz ateşkeste anlaştıklarını” duyurdu.
Barış görüşmelerinin ev sahibi Malezya oldu. Ancak Trump, Tayland ve Kamboçya’ya, çatışmaları durdurmazlarsa ABD’nin gümrük vergileriyle ilgili müzakereleri durdurma tehdidinde bulundu. Bu iki ülke için ABD’ye yapılan ihracat hayati öneme sahip.
7 Ağustos’ta Tayland ve Kamboçya, sınırdaki tansiyonu düşürmeyi hedefleyen bir anlaşmaya vardı.
Ermenistan ve Azerbaycan
İki ülkenin liderleri de 8 Ağustos’ta Beyaz Saray’da imzalanan barış deklarasyonu sonrası Trump’ın Nobel Barış Ödülü’nü hak ettiğini ifade ettiler.
Brookings Enstitüsü’nden O’Hanlon, “Bence burada hakkını verelim, Oval Ofis’teki imza töreni tarafları barışa itmiş olabilir” diyor.
Ermenistan ve Azerbaycan, Mart ayında yaklaşık 40 yıl süren Dağlık Karabağ çatışmasını çözüme kavuşturmaya hazır olduklarını dile getirmişti.
Mısır ve Etiyopya
Bu durumda Trump’ın bitirdiğini savunabileceği bir savaş yoktu; ancak Nil Nehri üzerindeki bir baraj nedeniyle uzun süredir devam eden bir gerginlik bulunuyordu.
Etiyopya’nın “Büyük Etiyopya Rönesans Barajı” bu yaz tamamlandı ve Mısır, bu barajın Nil Nehri’nden aldığı suyu etkileyebileceğini iddia ediyor.
12 yıl süren anlaşmazlığın ardından, Mısır Dışişleri Bakanı 29 Haziran’da Etiyopya ile görüşmelerin durduğunu açıkladı. Trump, “Ben Mısır olsaydım Nil’deki suyumu isterdim” dedi ve ABD’nin sorunu hızla çözeceğine dair söz verdi.
Mısır, Trump’ın açıklamalarını memnuniyetle karşılarken, Etiyopyalı yetkililer bu sözlerin gerginliği artırma riski taşıdığını dile getirdi. Mısır ve Etiyopya arasında, görüş ayrılığını çözebilecek resmi bir anlaşmaya ulaşılmadı.
Sırbistan ve Kosova
Trump, 27 Haziran’da iki ülke arasındaki çatışmayı önlediğini iddia ederek, “Sırbistan ve Kosova savaşacaktı, çok büyük bir savaş çıkacaktı. Ben de ‘Bunu yaparsanız ABD ile ticaret yok’ dedim. Onlar da ‘O zaman belki de savaşmayız’ dediler” ifadelerini kullandı.
İki ülke, 1990’lı yıllardaki Balkan savaşlarından bu yana anlaşmazlık yaşıyor ve son yıll
