Cuma günü, Alaska‘da gerçekleştirilecek olan zirve, ABD ve Rusya liderleri Donald Trump ile Vladimir Putin arasında, son yılların en kayda değer diplomatik olayları arasında yer alıyor.
Toplantının yapılacağı mekan ise tarihi bir öneme sahip olup, kendi başına bir tartışma konusunu oluşturuyor.
Trump ve Putin, ABD’nin en büyük şehri olan Alaska‘nın Anchorage kentinde bir araya gelecekler.
Ancak bu toplantı, yaklaşık 150 yıl önce aynı bölgede yapılsaydı, o zamanlar Rusya toprakları içerisinde gerçekleşecekti.
Bu durumun sebebi, şu anda ABD’nin en geniş eyaleti olan ve ülkenin yüzölçümünün yaklaşık beşte birini kaplayan Alaska‘nın bir zamanlar Rusya’ya ait olmasıdır.
‘Mantıklı bir seçim’
Kuzey Amerika’nın en kuzeybatısında konumlanan Alaska, en dar yerinde 82 kilometre genişliğinde olan Bering Boğazı ile Rusya’dan ayrılıyor.
Trump, zirvenin Alaska‘da gerçekleştirileceğini duyurduğunda, Rusya Başkanlık Asistanı Yuri Uşakov, Rus heyetinin “Bering Boğazı üzerinde uçmasının ve iki ülke liderleri arasındaki bu önemli zirvenin Alaska‘da yapılmasının”, “oldukça mantıklı” olduğunu ifade etti.
Alaska ile Rusya arasındaki tarihi bağlar ise 1700’lerin başlarına kadar uzanıyor. Bu dönemde, Sibirya’daki yerli halkın ‘doğudaki geniş topraktan’ bahsettiği biliniyor.
1728 yılında Danimarkalı denizci Vitus Bering önderliğinde yapılan bir keşif, yeni toprakların Rus anakarasına bağlı olmadığını ortaya çıkardı.
Ancak yoğun sis nedeniyle bu sefer başarısızlıkla sonuçlandı.
1741 yılında yine Bering’in liderliğindeki bir başka keşif gezisi, karaya insan göndermeyi başardı.
Bu keşfi, ticari seferler takip etti ve ilk su samuru kürkleri Rusya’ya döndüğünde, Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’nın Pasifik kıyıları arasında kârlı bir kürk ticareti dönemi başladı.
Ancak 19. yüzyılda İngiliz ve Amerikalı kürk tüccarları, Rusya’ya karşı güçlü rakipler haline geldi.
Bu rekabet, 1824 yılında Rusya’nın ABD ve İngiltere ile ayrı ayrı antlaşmalar imzalamasıyla sona erdi. Su samurlarının neslinin tükenmekte olması ve Kırım Savaşı’nın (1853-56) siyasi etkileri, Rusya’nın Alaska’yı ABD’ye satma isteğini artırdı.
‘Aptalca’ bir alışveriş
Dönemin ABD Dışişleri Bakanı William Seward, bu toprak satın alma müzakerelerini yürüttü ve Ruslarla bir anlaşma gerçekleştirdi.
Uzun süren muhalefetlerin ardından, ABD Kongresi Seward’ın 7,2 milyon dolarlık teklifini onayladı ve 18 Ekim 1867’de Alaska’nın o zamanki başkenti Sitka’da Amerikan bayrağı çekildi.
Başlangıçta Alaska’nın satın alınması, arazinin değerinin olmadığını düşünenler tarafından “Seward’ın Aptallığı” olarak nitelendirildi ve eleştirildi.
Enflasyona göre ayarlandığında, ABD’nin ödediği 7,2 milyon dolar, günümüzde 100 milyon dolardan fazla bir değere tekabül ediyor. Bu da, şu anki Alaska eyaleti için oldukça düşük bir bedel olarak görülüyor.
19. yüzyılın sonlarından itibaren Alaska’da altın, petrol ve doğal gaz keşifleri yapılmaya başlandı ve bu, kısa sürede önemli kazançlar sağladı.
Seward’ın hamlesi, zamanla meyvelerini verdi ve 1959 yılında Alaska, resmi olarak ABD’nin 49. eyaleti oldu.
Doğal kaynakları zengin olan Alaska’da, günümüzde 12 binden fazla nehir ve birçok göl bulunmaktadır.
Başkent Juneau, sadece tekne veya uçakla ulaşılabilen tek ABD eyalet başkentidir.
Anchorage’daki Hood Gölü ise günde yaklaşık 200 uçuşla dünyanın en yoğun deniz uçağı üssü olma özelliğini taşımaktadır.
Başkanlar Trump ve Putin, eyaletin en büyük askeri tesisi olan Elmendorf-Richardson Ortak Üssü’nde buluşacaklar.
64,000 dönümlük bu üs, ABD’nin Kuzey Kutbu’ndaki askeri hazırlıkları açısından kritik bir bölge olarak değerlendiriliyor.
Alaska, daha önce de Amerikan diplomasisine ev sahipliği yapmış bir yer. Mart 2021’de Joe Biden, yeni diplomatik ve ulusal güvenlik ekibiyle birlikte Anchorage’da Çinli mevkidaşlarıyla bir araya gelmişti.
Zirveye dair resmi detaylar henüz açıklanmadı ancak Beyaz Saray, Alaska’daki görüşmelerin Trump için bir “dinleme oturumu” olacağını ve ABD başkanına “bu savaşı nasıl sona erdireceğine dair en iyi değerlendirmeleri” sunacağını belirtti.
Geçtiğimiz hafta zirveyi duyuran Trump, toplantının barışa yönelik somut adımlarla ilerleyebileceği hakkında olumlu ifadelerde bulundu.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise daha önce, Kiev’in katılımı olmadan yapılacak her türlü anlaşmanın “ölü doğmuş kararlar” olacağı konusunda uyarıda bulunmuştu.
