Kokura artık yok.
1963 yılında Japonya’nın güneybatısındaki dört şehirle birleşerek Kitakyushu ismini alan bu kent, günümüzde yaklaşık bir milyon insanın yaşadığı bir yer haline geldi. Haritalardan silinmiş olmasına rağmen, Kokura ismi Japon halkının belleklerinde hâlâ canlılığını koruyor.
Kokura’nın tarihinde yaşananlar, yalnızca bir bürokratik birleşmeyle sona ermedi. Şehrin kaderi, çok daha trajik bir sona yaklaşmıştı.
1945 yılının son günlerinde, İkinci Dünya Savaşı devam ederken, ABD’nin atom bombasıyla hedef almayı düşündüğü şehirlerden biri Kokura’ydı. Ancak şehir, tam iki kez mucizevi bir şekilde bu yıkımdan kurtuldu.
Aslında, 9 Ağustos günü, Hiroşima’nın bombalandığı gibi birkaç dakika içinde yok olabilirdi. Fakat çeşitli sebepler, ABD Hava Kuvvetleri’ni hedefi son anda Nagasaki olarak değiştirmeye zorladı.
Hiroşima’da atom bombası etkisiyle yaklaşık 140 bin, Nagasaki’de ise 74 bin kişi hayatını kaybetti. Binlercesi ise yıllar boyunca radyasyon etkileriyle başa çıkmak zorunda kaldı.
Bu olayların ardından Japonya’da “Kokura’nın şansı” ifadesi, felaketin eşiğinden dönülmesini anlatan bir deyim haline geldi.
Peki, Kokura’nın kurtulma sebebi neydi?
Gökyüzündeki bulutlar ve duman
1945 yılının Temmuz ayı ortalarında, ABD ordusu atom bombası ile vurulabilecek 12 Japon şehrini belirlemişti. Bu şehirler, askeri üsler ve silah fabrikaları gibi stratejik hedefler barındırıyordu.
Kokura, bu listenin Hiroşima’dan sonraki ikinci sırasında yer alıyordu. Şehir, büyük bir silah üretim merkezi ve Japon ordusunun devasa mühimmat depolarından birine ev sahipliği yapıyordu.
Eğer Hiroşima’ya 6 Ağustos’ta bomba atılmasaydı, Kokura hedef olacaktı.
9 Ağustos sabahı, B-29 bombardıman uçakları Kokura’nın semalarına doğru havalandı. Bu uçaklardan biri olan Bockscar, Hiroşima’ya atılan bombadan daha güçlü bir plütonyum bombası taşıyordu: “Fat Man”.
Ancak o sabah Kokura’nın üzerinde yoğun bulutlar vardı. Görüş mesafesinin düşük olmasının yanı sıra, bir gün önce Yawata’ya yapılan hava saldırısından yükselen dumanlar da etkili olmuş olabilir.
Bazı tarihçiler, Kokura’daki fabrikaların, kasıtlı olarak kömür yakarak gökyüzüne duman yaydığını ve böylece şehri gizlemeye çalıştığını öne sürüyor.
O dönemde hava saldırıları neredeyse günlük bir durum haline gelmişti. ABD ordusunun raporlarına ve saldırıya katılan New York Times muhabiri William Laurence’ın anlatımlarına göre, B-29’lar Kokura semalarında üç kez tur attı. Bombanın yalnızca hedef görünür olduğunda atılmasına izin verilmişti, böylece yıkımın etkisi en üst seviyeye çıkarılacaktı.
Ancak bu doğrulama henüz yapılmadan, Kokura’daki savunma sistemleri uçakları fark etti ve ateş açmaya başladı. Bunun üzerine, pilot Binbaşı Charles Sweeney, daha fazla yakıt harcamadan yedek hedef olan Nagasaki’ye yönelmeye karar verdi.
Kokura bir kez daha kurtulmuştu.
Neden Kyoto değil?
Mart 1945’ten itibaren ABD, Japon şehirlerini yoğun bir şekilde yangın bombalarıyla vurma eylemine başladı. 9 Mart gecesi Tokyo’ya yapılan saldırıda 83 binden fazla insanın ölmesi ve bir milyon kişinin evsiz kalması bekleniyordu.
Ancak Ağustos ayına kadar Kokura bu saldırılardan büyük ölçüde etkilenmemişti. Atom bombası atılması planlanan şehirler, zarar görmeden bırakılmıştı. Bomba sonrası yıkımın bilimsel olarak daha net gözlemlenmesi hedefleniyordu.
Nagasaki, başlangıçta atom bombası hedef listesinde yer almıyordu. Japonya’nın eski başkenti Kyoto, öncelikli hedeflerden biriydi. Ancak dönemin ABD Savaş Bakanı Henry Stimson, Kyoto’nun yok edilmesinin savaş sonrası Japonya ile uzlaşmayı zorlaştıracağını belirterek bu kararı değiştirdi.
Tarihçiler, Stimson’ın bu ısrarında kişisel duyguların da etkili olduğunu düşünmektedir. Zira Stimson, daha önce Japonya’yı birçok kez ziyaret etmiş ve balayını Kyoto’da geçirmişti.
Hem rahatlama hem üzüntü
15 Ağustos 1945’te Japon İmparatoru Hirohito, ülkesinin kayıtsız şartsız teslim olduğunu duyurdu. Kokura, yani bugünkü Kitakyushu, yıkımdan kurtulmuştu; ancak halkın hissettiği duygular yalnızca rahatlama ile sınırlı değildi.
Bombanın kendi şehirlerine atılmak üzere yola çıktığını öğrenen halk, derin bir empati ile Nagasaki için üzüntü duymuştur.
Bugün Kitakyushu’da, eski silah deposunun bulunduğu alanda “Nagasaki Atom Bombası Anıtı” yer alıyor. Her yıl 9 Ağustos’ta burada anma törenleri düzenleniyor.
2022 yılında açılan Kitakyushu Barış Müzesi de bu önemli tarihe ışık tutmaktadır. Zamanla Kitakyushu ve Nagasaki arasında dostluk bağları gelişti. İki şehrin kaderi, ortak hafızada iç içe geçmiş durumdadır.
Savaş sonrası yeniden inşa sürecinde Kitakyushu, yoğun sanayileşme nedeniyle o kadar kirlenmişti ki, Dokai Körfezi neredeyse tamamen canlısız hale gelmişti. Ancak şehir, çevre yatırımları sayesinde günümüzde Asya’nın en çevreci kentlerinden biri olarak anılmaktadır.
Geçmişi asla unutmayan, fakat geleceğe kararlılıkla yürüyen bir şehir olma özelliğini taşımaktadır.
