Kırsal Özbilek Mahallesi’nde 8 Mart’ta hayatını kaybeden bir şahsın defni sırasında gerçekleştirilen kazıda, Diyarbakır Müze Müdürlüğü tarafından 11 Mart’ta mozaik ile ilgili çalışmalar başlatıldı.
Yürütülen kurtarma kazısında, Geç Roma ve Erken Bizans dönemine ait olduğu değerlendirilen 35 metrekarelik bir mozaik gün yüzüne çıkarıldı.
Yapılan incelemelerde mozaikte bir haç motifi içeren “Davud Yıldızı” sembolü ile eski Grekçe (eski Yunanca) yazılmış altı satır yazı tespit edildi.
Bölgedeki çalışmalar tamamlandıktan sonra, Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından mozaiğin bulunduğu yerin korunmasına karar verildi.
Bu alan, özel bir brandayla kapatılarak muhafaza altına alındı.
“Dikkat çekici unsurlar: Davud Yıldızı ve Grekçe yazıt”
Diyarbakır Müzesi Müdür Vekili Müjdat Gizligöl, AA muhabirine verdiği demeçte, Diyarbakır Müzesi’nin Türkiye’nin en eski ve köklü müzelerinden biri olduğunu belirtti. Müzenin 1934 yılından bu yana 50’den fazla kurtarma kazısı gerçekleştirdiğini ifade etti.
Gizligöl, Özbilek Mahallesi’nde ortaya çıkarılan mozaikle ilgili kazının önemli bir parçası olduğunu vurgulayarak, şunları söyledi:
“Mezarlıkta defin amacıyla kazı yapıldığı esnada mozaiğe ulaşıldığını öğrendik. Buluntunun Roma Dönemi’ne ait bir mozaik olduğu tespit edildi. Çevredeki gözlemlerimiz neticesinde alanın tescilli bir yer olduğunu belirledik. Gerekli izinlerin alınmasının ardından, arkeolog, sanat tarihçisi, restoratör ve işçilerle yaklaşık üç hafta süren bir kurtarma kazısı gerçekleştirdik.”
Gizligöl, bu kazıda iki bölümden oluşan ve farklı motiflere sahip 35 metrekarelik mozaiği gün yüzüne çıkardıklarını kaydetti.
“Mozaiğin yaklaşık yüzde 70’i korunmuş durumda, yüzde 30’u ise günümüze ulaşmamış.” diyen Gizligöl, mozaikteki tespitlerine dair detayları paylaştı:
“Birinci bölümde, ortada sekizgen bir ana figür ve çevresinde eşkenar dörtgenlerden oluşan geometrik desenler yer almakta. Bu figürün doğusunda büyük bir haç motifi, batısında ise sarı, kahverengi ve beyaz tonlarından oluşan motifler bulunuyor. Güneybatısında damla motifleri, hemen yanında büyük bir eşkenar dörtgen ve onun yanında dikdörtgen bir friz içerisinde yer alan Grekçe yazıtlar tespit ettik.”
“Genel kanının aksine”
Gizligöl, yazıtların altı satırdan oluştuğunu ancak büyük kısmının tahrip olduğunu belirtti ve devam etti:
“En dikkat çekici unsur, Davud Yıldızı içindeki haç motifi ve altı satırlık Grekçe yazı. Yazıtlar şu an okunamıyor, fakat çalışmalarımız devam ediyor. Okuma tamamlandığında, kamuoyuyla paylaşacağız. Bu mozaik, Roma İmparatorluğu’nun Fırat’ın doğusuna çok fazla geçmediği yönündeki genel kanının aksine, bu bölgede uzun süreli faaliyetlerde bulunduğunu ve kalıcı eserler bıraktığını göstermekte. Ayrıca, Diyarbakır’da yerinde bulunmuş ikinci mozaik olma özelliği taşıyor. İlki ise Çınar ilçesine bağlı Özgider Mahallesi’nde keşfedilmişti.”
“Gelecek nesillere miras bırakmak istiyoruz”
Kazının ilk aşaması kurtarma, ikinci aşaması ise yerinde koruma çalışmaları olarak tanımlayan Gizligöl, kurtarma kazısının ardından gerekli izinlerin alınarak alanın tekrar toprakla kapatıldığını belirtti.
“Bu alanı gelecek nesillere miras bırakmak istiyoruz. Burası büyük bir antik kent ve gelecekte daha kapsamlı bilimsel kazılarla yeni mozaiklere ulaşılabileceğini düşünüyoruz. Ancak alan köylüler tarafından mezarlık olarak kullanıldığından, burada defin yapılmaması için yeni bir mezarlık alanının tahsis edilmesi gerekiyor.” diyen Gizligöl, mozaikli alanın Diyarbakır merkeze 66 kilometre uzaklıkta olduğunu ve antik dönemde bir çayın kenarına kurulduğunu kaydetti.
Gizligöl, “Günümüzde akmasa da o dönemde çayın etrafında bir Roma köyü, muhtemelen villalar bulunuyordu. Bahsettiğimiz mozaikler de bu yapılardan birine ait. Alandaki kazı ve koruma çalışmalarını tamamladık.” ifadelerini kullandı.
