Google, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş depremlerinde erken uyarı sisteminin etkisiz kaldığını ve gerekli uyarıların yapılamadığını duyurdu.
Eğer Google‘ın algoritmaları başarılı bir şekilde çalışmış olsaydı, depremin merkez üssüne 157 kilometre mesafede yaşayan yaklaşık 10 milyon kişi, en yüksek seviye olan “harekete geç” uyarısını alarak, sarsıntıdan önce önlem almak için 35 saniye kadar zaman bulabilecekti.
Ancak, 7,8 büyüklüğündeki ilk depremde bu önemli uyarı yalnızca 469 kişinin telefonuna ulaştı.
BBC’ye bilgi veren Google, toplamda 500 bin kişi için daha hafif sarsıntılarla ilgili düşük seviyedeki bir uyarının gönderildiğini açıkladı.
Teknoloji devinin daha önce deprem uyarı sisteminin “iyi çalıştığını” iddia ettiği biliniyordu.
Google‘ın erken uyarı sistemi, Türkiye’deki akıllı telefonların yüzde 70’inden fazlasını kullanan Android işletim sisteminde mevcut.
Meydana gelen depremlerde 55 binden fazla insan hayatını kaybetmiş, 100 binden fazla kişi yaralanmıştı.
İlk deprem sırasında birçok kişi sarsıntıya uyurken yakalanmıştı; eğer erken uyarı almış olsalardı, binaları terk etme veya önlem alma fırsatı bulabileceklerdi.
Ancak bu durum, Google‘ın erken uyarı sisteminin depremin büyüklüğünü yanlış hesaplamasından kaynaklandı.
Bir Google sözcüsü, “Her depremde öğrendiğimiz bilgilerle bu sistemi geliştirmeye devam ediyoruz” şeklinde açıklama yaptı.
Nasıl çalışıyor?
Google’ın Android Deprem Erken Uyarı Sistemi, bir deprem olduğunda çok sayıda cep telefonunun sarsılmasıyla bunu tespit edebiliyor.
Deprem dalgaları karada görece daha yavaş ilerlediğinden, Google, sarsıntılar depremin merkez üssünden uzak bölgelere ulaşmadan önce o bölgelerdeki telefonlara bildirimler gönderebiliyor.
Google’ın en kritik deprem uyarısına “Harekete Geç” adı veriliyor. Bu uyarı, telefonların uyku modunu devreden çıkarıyor, gürültülü bir ses çıkarıyor ve ekranın tamamında büyük bir uyarı gösteriyor.
Kahramanmaraş’taki depremlerde cep telefonlarına ulaşması gereken uyarı buydu.
Daha hafif sarsıntılarda ise telefonların uyku modunu devre dışı bırakmayan “Dikkatli Ol” uyarısı gönderiliyor.
Bu iki uyarı arasındaki fark, depremin yerel saatle 04:17’de meydana gelmiş olmasıyla daha da belirgin hale geldi.
Depremden sonraki aylarda BBC, “Harekete Geç” uyarısını alan kişilere ulaşmaya çalışmış ancak kimseyi bulamamıştı.
BBC gazetecileri, depremden etkilenen bölgelerde birçok kişiyle görüşmesine rağmen, bu uyarıyı alan tek bir kişiye bile ulaşamayınca bu durumu haberleştirmişti.
Sistemin zayıf noktaları
Google araştırmacıları, sistemdeki hataların nedenlerini detaylı bir şekilde bilimsel dergi Science’a yazdıkları makalede açıkladı ve bunun “sarsıntı tespit algoritmasından” kaynaklandığını belirtti.
Algoritma, ilk depremin büyüklüğünü 4,5 ile 4,9 arasında hesaplamıştı. Oysa gerçek büyüklük 7,8 olarak kaydedilmişti.
İkinci depremin büyüklüğü de olduğundan daha düşük bir seviyede hesaplandı. Bunun sonucunda “Harekete Geç” uyarısını yalnızca 8 bin 158 telefon alırken, “Dikkatli Ol” uyarısını 4 milyon telefon aldı.
Google araştırmacıları, depremin ardından yeniledikleri algoritma ile yaptıkları simülasyon sonucunda sistemin 10 milyon telefona “Harekete Geç”, 67 milyon kişiye ise “Dikkatli Ol” uyarısı gönderdiğini bildirdi.
BBC’ye bir açıklamada bulunan Google, “Her deprem erken uyarı sistemi, algoritmalarını büyük depremler için doğru bir şekilde ayarlama zorluğuyla karşı karşıya” dedi.
Ancak, ABD’deki mühendislik alanında uzmanlaşan Colorado School of Mines üniversitesinden Elizabeth Reddy, bu bilginin paylaşılmasının iki yıl sürmesinin endişe verici olduğunu belirtti:
“Bu kadar uzun sürmesine kızgınım. Burada küçük bir sarsıntıdan bahsetmiyoruz. İnsanlar hayatlarını kaybetti ve uyarılar beklediğimiz performansı veremedi.”
Google, bu sistemin ulusal uyarı sistemlerinin yerini alamayacağını vurguluyor.
Bazı bilim insanları ise yeterince test edilmemiş teknolojilere aşırı güven duyulmasından kaygı besliyor.
BBC’ye konuşan ABD’deki 400’den fazla sismograf verisinin takibini yapan Pacific Northwest Seismic Network’ün (Pasifik Kuzeybatı Sismik Ağı) direktörü Harold Tobin, “Bu sistemin nasıl çalıştığı konusunda çok şeffaf olmak kritik öneme sahip” dedi.
Google ise 6 Şubat depremlerinin ardından yaptıkları analizlerle sistemi geliştirdiklerini ve bu sistemin dünya genelinde 98 ülkede insanlara uyarılar verdiğini belirtti.
BBC, Android Deprem Erken Uyarı Sistemi’nin bu yıl Myanmar’daki depremlerde nasıl bir performans sergilediğini Google’a sordu, ancak henüz bir yanıt alamadı.
