99 yaşındaki bir hastası kliniğine geldiğinde, kardiyoloji uzmanı Dr. Eric Topol’un dikkatini çeken bir durum ortaya çıktı.
Hastasıyla yalnız geldiğini fark eden Topol, kliniğe nasıl ulaştığını sordu.
BBC’ye verdiği röportajda Topol, “Kendi aracıyla gelmişti. Geniş bir sosyal çevresi olan ancak yalnız kalmaktan da keyif alan bu canlı ve sağlıklı kadın hakkında kısa sürede daha fazlasını öğrendim” şeklinde konuştu.
ABD’de tanınmış bir tıbbi araştırma merkezi olan Scripps Araştırma Translasyonal Enstitüsü’nün kurucu ve direktörü olan Dr. Topol, bilim insanı ve yazar olarak dikkate değer bir kariyere sahiptir.
En yakın tarihli çalışmasında, bazı bireylerin neden diğerlerinden daha uzun ve sağlıklı yaşadığını araştıran bilimsel verilere odaklandı.
Dr. Topol, yaşlanma karşıtı ürünlerin “hakkında bir veri olmayan ve herhangi bir bilimsel temel olmadan satılan prosedürler ve tedaviler” olduğunu belirterek bu tür mitlere ve sözde bilime karşı uyarıda bulundu.
“Belki bir gün sağlıklı yaşlanmamızı sağlayacak büyülü bir hapımız olabilir, ama şu anda bu mümkün değil” dedi.
Bilim, sağlıklı yaşlanma için neler öneriyor?
Genetiğin Rolü
Dr. Topol ve ekibi, 2007 yılında ABD’de 80 yaş ve üzerindeki, büyük sağlık sorunları yaşamayan yaklaşık 1400 kişinin genetik kodunu çıkarmak için altı yıl harcadılar.
Topol, “Bu insanları bulmak oldukça zordu. Kronik veya büyük hastalık geçirmemiş ve uzun süredir ilaç kullanmayan 85 yaş üzeri bireylerdi” ifadesinde bulundu.
Ekip, “süper yaşlananlar” olarak bilinen grubu incelediğinde, sağlıklı olma nedenlerini açıklayacak genetik bulgulara ulaşamadı.
Dr. Topol, bu çalışmayı yayımladıktan sonra “süper yaşlı” hastasıyla tanıştığını, ancak hastasının çalışmaya dahil olmadığını aktardı.
Topol, hastasını “ailesinde erken ölüm hikayesine rağmen iyi yaşlanmış bir örnek” olarak tanımladı:
“Bu insanlar, 100’lü yaşlara kadar inanılmaz bir sağlıklı yaşlanma seviyesi elde ediyorlar. Genelde bu ailede görülen bir durum değil. Belki genetik bir etkisi vardır, ama bu ana açıklama değil.”
Topol, genetiğin sağlıklı yaşlanmada belirleyici bir unsur olmamasının, ailesinde erken ölüm ve kronik hastalık hikayesi olanlar için rahatlatıcı bir düşünce olduğunu vurguladı.
Enflamasyon Nedir?
Dr. Topol, çalışmasında “süper yaşlananların” genelde yaşla ilişkili hastalıklarda görülen kronik enflamasyonla daha az karşılaştıkları teorisini geliştirdi.
Enflamasyon, vücudun enfeksiyon, yaralanma ve zehirlenmelere karşı verdiği doğal ve sağlıklı bir tepki olarak tanımlanıyor.
Ancak University College London’daki Sağlıklı Yaşlanma Enstitüsü Direktörü Prof. David Gems, enflamasyonun uzun süre vücudu etkilediğinde kardiyovasküler ve nörodejeneratif hastalıklara yol açabileceğini ifade ediyor.
Gems, bu durumu “Kronik enflamasyondaki sorun, ayrılmak istemeyen inşaatçılar gibi. Hep oradalar ve sonunda büyük bir baş ağrısına dönüşüyorlar” şeklinde açıklıyor.
Bir teori de modern yaşam biçimimizin vücudumuzun enflamasyon üzerindeki itici gücü olduğu yönünde. Vücudumuzun evrimleşmesiyle mevcut yaşam biçimimizin örtüşmemesi bu durumu ortaya çıkarıyor.
Prof. Gems, “Vücutlarımız aslında yiyecek kıtlığı olan bir dünya için tasarlanmış durumda. Kesinlikle yüksek yağlı gıdaların fazla olduğu bir dünya için değil” diyor.
Gems, obezitenin diyabet, bunama ve kalp hastalıklarına yol açma yollarından birinin enflamasyon olduğunu belirtiyor.
Enflamasyonu Nasıl Azaltabilirsiniz?
Dr. Topol’un önerileri, genellikle sağlıklı yaşam kuralları çerçevesinde yer alıyor.
Bitki bazlı, bol sebze ve meyve içeren Akdeniz diyeti tarzı beslenmeyi öneriyor.
Ayrıca yeterli ve kaliteli uyku da büyük önem taşıyor.
Dr. Topol, “Her gece beynimizde toksik ve enflamasyonu teşvik edebilecek atık maddeler oluşur. Bunları beynimizde son yıllarda keşfedilen glimfatik kanal aracılığıyla atmalıyız” diyor.
Glimfatik kanal, 2012’de keşfedilen ve atık maddeleri bir tünel şebekesi aracılığıyla atan bir sistem olarak tanımlanıyor. Yapılan çalışmalarda bu sistemin uyku sırasında daha aktif olduğu gözlemlendi.
Dr. Topol, “Yeterli derin uyku almazsak, beynimizdeki bu atık maddeleri atamıyoruz ve bu durum enflamasyona yol açma riski doğuruyor. Nörodejeneratif hastalıkları önlemek için daha iyi ve daha derin uyku almamız gerekiyor” şeklinde açıklıyor.
Aynı zamanda yeterli egzersiz yapılmasını da tavsiye ediyor. “Egzersiz bir ilaç olsaydı, bulduğumuz en çığır açıcı ilaç olurdu” ifadesinde bulunuyor.
Hızlı yürüyüş ve bisiklet sürmenin harika aerobik egzersiz örnekleri olduğunu belirtirken, insanların ağırlık ve denge egzersizlerine de yönelmeleri gerektiğini vurguluyor. Aşırıya kaçmadan, sürdürülen her türlü aktivitenin bile faydalı olduğunu belirtiyor.
Sosyal etkileşim ve izolasyondan uzak durmanın da bunama riskinin azaltılmasıyla ilişkili olduğunu ifade eden uzmanlar, bu konuda ölçü konusunda hemfikir değiller.
2020’de Lancet Komisyonu, sosyal izolasyonu ortadan kaldırmanın küresel düzeyde bunamayı %4 azaltacağını tahmin etti.
Sydney Üniversitesi’nde yapılan bir çalışmada ise Avustralya, Kuzey Amerika, Avrupa, Güney Amerika, Asya ve Afrika’da 13 farklı çalışmanın sonuçları analiz edildi ve hangi tür sosyal etkileşimlerin en büyük etkiyi yarattığı araştırıldı.
Araştırmaya katılan Dr. Suraj Samtani, “Aile ve arkadaşlarla aylık ya da haftalık sık etkileşimlerin ve konuşacak birinin bulunmasının bunama riskini azalttığını tespit ettik. Ayrıca başkalarıyla yaşamanın ve toplumsal faaliyetlere katılmanın da ölüm riskini düşürdüğünü bulduk” dedi.
Dr. Topol, 99 yaşındaki hastasının mükemmel bir örnek olduğuna dikkat çekiyor:
“Çok candan bir yaklaşımı var. Sosyal temasta bulunuyor. Birçok hobisi var, yağlıboya resimler yapıyor ve ödüller kazanmış. Hepimizin hedeflemesi gereken bu: Sağlıklı yaşlanma.”
