Türkiye‘de Ekim ayında MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin PKK lideri Abdullah Öcalan’a yaptığı çağrı, önemli gelişmelere yol açtı. Bu süreç, PKK’nın kendini feshetme kararı alması ve silah bırakma aşamasına gelmesiyle sonuçlandı.
Kurulması planlanan Meclis Komisyonu’nda, İnfaz Yasası’nda yapılacak değişiklikler ve suça karışmamış PKK’lıların hukuki durumları gibi yasal düzenlemeler ele alınacak.
Önemli bir aşamanın geride bırakılmasına rağmen, sürecin başarıyla devam etmesi için atılması gereken daha birçok adım bulunuyor.
Suriye‘de Ahmed Şara yönetimi, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile, yeni oluşturulan orduya entegre olmaları adına Mart ayında bir anlaşma imzaladı.
Bu anlaşma çerçevesinde yapılan görüşmeler, Temmuz ayı başında anlaşmazlıkla sonuçlandı.
Türkiye, SDG’nin temelini oluşturan YPG’yi “PKK’nın uzantısı” olarak nitelendirerek “terör örgütü” olarak kabul ediyor.
2013-2015 yılları arasında Türkiye ile PKK arasında süren müzakerelere en büyük darbeyi, Suriye’de meydana gelen olaylar vurmuştu.
Bugün Suriye’deki görüşmelerin başarısız olması durumunda Türkiye‘deki çözüm sürecinin olumsuz etkilenip etkilenmeyeceği merak konusu.
Medeniyet Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Doç. Dr. Helin Sarı Ertem, Ortadoğu’daki sorunların hiçbirinin tek bir ülkeyle sınırlı olmadığını vurguluyor.
Ertem, Türkiye‘deki Kürt sorununun çözüm çabalarının Suriye’deki PYD/YPG meselesiyle bağlantılı olduğunu belirtiyor:
“Türkiye‘nin PKK sorununu çözme çabası, Özal döneminden bu yana sürüyor; ancak bu süreç, karmaşık ve çok boyutlu yapısı nedeniyle sık sık kesintiye uğruyor.”
Suriye’de SDG ile ilgili bir tıkanma yaşanırsa, bunun olası sonuçları hakkında şunları dile getiriyor:
“PKK içinden barış sürecine karşı çıkabilecek farklı yapıların ortaya çıkması ve yeniden silahlı çatışma fikrine dönüşü kolaylaştıracak sonuçlar doğurabilir.”
‘Çatışma ortamına dönülürse Türkiye‘de siyasi anlaşmazlıklar süreci etkiler’
Katar’daki Middle East Council adlı düşünce kuruluşunda araştırmacı olarak görev yapan akademisyen Özge Genç, Suriye’deki müzakerelerin Türkiye‘deki süreci “etkileyemeyeceğinin mümkün olmadığını” ifade ediyor:
“SDG ile Şam arasında bir uzlaşma sağlanamazsa ve çatışma ortamına dönülürse, Türkiye bu duruma kayıtsız kalamaz.”
YPG, Suriye’nin kuzeyinde özerklik ilan ettikten kısa bir süre sonra Türkiye’deki çözüm süreci zayıflamış; Türk ordusu da 2016-2019 yılları arasında YPG’ye yönelik askeri operasyonlar düzenlemişti.
Genç, Suriye’deki bir çatışmanın etkilerinin ilk olarak TBMM’de oluşacak komisyon sürecinde görülebileceğini düşünüyor:
“PKK’nın Türkiye ile silahsızlanma anlaşmasının kolayca bozulacağını düşünmüyorum. Artık konsolide edilmiş bir anlaşma var. Bu süreçte sorun yaratabilecek en büyük mesele, Meclis Komisyonu’nun beklentileri karşılamamasıdır.”
“Hükümetin beklentisi silah bırakılması, diğer tarafın beklentisi ise dağda kalan örgüt militanlarının cezalarının belirlenmesi ve af gibi yasal adımların atılması. Komisyonda birçok siyasi partiden temsilciler yer alacak. Herhangi bir gerilim durumunda komisyonda siyasi çatışmalar ve anlaşmazlıklar çıkabilir. Bu durum, karşı tarafın beklentileri ve silah bırakmayla ilgili sorunlar doğurabilir.”
Singapur Ulusal Üniversitesi Ortadoğu Çalışmaları Enstitüsü’nde görevli gazeteci ve akademisyen James Dorsey, PKK’nın silahsızlanması konusunda geri dönüşün olamayacağını ve bunun YPG’yi Suriye’de daha zayıf bir konuma soktuğunu vurguluyor.
Dorsey, Suriye’de bir çatışma durumunda “PKK’nın bazı silahlarının ve savaşçılarının YPG’ye katılması ihtimalinin göz ardı edilemeyeceğini” belirtiyor.
“Ancak bu durumda Türkiye’deki süreç ciddi anlamda zarar görür. Türkiye bunu kabul etmez.” diye ekliyor Dorsey.
Şam ve SDG anlaşabilir mi?
Ahmed Şara, tüm silahlı grupları tek çatı altında toplayarak birleşik bir ordu oluşturmayı hedefliyor. Bu amaçla YPG’nin omurgasını oluşturduğu SDG ile görüşmeler yürütüyor.
Ancak SDG, ayrı bir komuta altında olan bir bütün olarak ordunun parçası olmak ve şu an kontrol ettiği bölgede güvenliği kendisinin sağlamasını istiyor.
Şara ise SDG’deki savaşçıların bireysel olarak orduya entegre edilmesini talep ediyor.
Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Vahap Coşkun, uzlaşma konusunda iyimser:
“Bu bir müzakere süreci. Tarafların bazı konularda anlaşamaması ve müzakerelerin belli bir süre alması doğaldır.”
“SDG federasyon istemiyor, ABD Büyükelçisi’nin belirttiği gibi. Mevcut otonom yapının sürmesini istiyorlar. Bu anlaşmazlığa rağmen, her iki taraf da çatışmadan kaçınmaya özen gösteriyor çünkü böyle bir çatışma, her iki taraf açısından da ciddi zararlara yol açabilir.”
“Orta yol bulabileceklerini düşünüyorum çünkü ABD ve Fransa, sürecin masada devam etmesi için ciddi inisiyatif alıyor.”
Taraflar arasındaki görüşmeler sonuçsuz kaldığında, 11 Temmuz’da New York’ta düzenlediği basın toplantısında ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Washington’ın Suriye’deki Kürtlerin ayrı bir devlet kurmasını desteklemediğini dile getirmişti.
Barrack, SDG’yi Şam yönetimiyle entegre olmaya teşvik ettiklerini belirtmiş ve “Sonsuza kadar burada bebek bakıcılığı yapmayacağız.” demişti.
21 Temmuz’da Lübnan ziyareti sırasında Fransız haber ajansı AFP’ye konuşan Barrack, İsrail’in Suriye’de güçlü bir merkezi devletin egemen olmasından ziyade parçalanmış bir Suriye’yi tercih ettiğini ifade etti.
Özge Genç, ABD desteğiyle müzakere sürecinin canlı tutulduğunu ve tarafların “Suriye’nin güneyindekine benzer bir karmaşa istemediğini” belirtiyor.
Suriye’nin güneyinde, Süveyda bölgesinde Dürzilerle Bedeviler arasında 13 Temmuz’da başlayan çatışmalarda yüzlerce kişi hayatını kaybetti. İsrail, Dürzileri korumak adına olaylara müdahil olmuş ve hem Şam’ı hem de Süveyda’daki Suriye birliklerini bombalamıştır.
ABD ve İsrail süreçte ne kadar etkili?
Doç. Dr. Helin Sarı Ertem, “Kürt Sorunu’nun uzun zamandır, çok sayıda ülkeye aynı anda etki edebilecek durumda” olduğunu ifade ediyor:
“İsrail’in günlerdir sergilediği gibi, masada sabote edici birçok faktör mevcut. İsrail, kendi çıkarları doğrultusunda SDG’nin entegrasyonunu istemeyecek; Şam yönetiminin istikrarsız kalmasından beslenmeye devam edecektir. Merkezî anlamda sağlam, ordusunu gerektiğinde İsrail sınırına yığacak bir Suriye, İsrail için avantajlı değil.”
