Suriye‘nin güneyindeki Süveyda bölgesinde yaşanan kriz ve kargaşa, Şeyh Hikmet El Hicri’nin adını gündeme taşıdı. Daha önce Suriye‘nin Dürzi toplumu içinde ruhani bir lider olarak tanınan El Hicri, Esad sonrası dönemde siyasi bir figür haline geldi.
El Hicri’nin yükselişi, Suriye‘deki iktidar yapısındaki değişimleri de gözler önüne seriyor.
Baas Partisi döneminde genellikle göz ardı edilen veya rejime entegre olan mezhep liderleri, son gelişmelerle birlikte daha belirgin bir rol üstlenmeye başladı.
Şeyh Hicri’nin mevcut tutumu, Süveyda’daki Dürzi toplumunun genel ruh halini ne ölçüde yansıtıyor?
Ruhani liderin Latin Amerika ile sıkı bağları bulunuyor.
El Hicri, 1965’te babası Şeyh Salman Ahmed Hicri’nin çalıştığı Venezuela’da dünyaya geldi.
Venezuelalı eski parlamenter Adil el-Zughir, BBC Mundo’ya verdiği demeçte, “Lider de merhum kardeşi gibi Venezuela pasaportuna sahipti ve benim de mensubu olduğum büyük Dürzi kökenli Venezuelalılar grubunun bir parçasıydı” şeklinde ifade etti.
Dürzi internet sitesi Al-Emama’ya göre, El Hicri ergenlik döneminde ailesiyle birlikte Suriye‘ye döndü ve Şam Üniversitesi’nde 1985-1990 yılları arasında hukuk eğitimi aldı.
Alman hükümetinin desteklediği Ürdün merkezli Syria Direct haber sitesine göre, 1993’te iş bulmak amacıyla Venezuela’ya döndü ve 1998’de Dürzilerin ruhani merkezlerinden biri olan Süveyda’daki Qanawat kasabasına yerleşti.
Dindar ve muhafazakar bir ortamda büyüyen El Hicri, Dürzi toplumunun önde gelen liderlerinden biri haline geldi.
2012’de ağabeyinin gizemli bir şekilde ölümü sonrasında Dürzi topluluğunun akil lideri oldu.
Dürzi dini liderlere “akil”, onların başkanına ise “Şeyh Akil” denilmektedir.
Esad yanlısından muhalefete
BBC Arapça, 2012’den bu yana Suriyeli Dürzilerin ruhani liderliğini üstlenen Hikmet Hicri’nin devrik Beşar Esad yönetimiyle yakın ilişkileri olduğunu bildiriyor.
Syria Direct’e göre, 2012’de Şeyh Hicri, “Beşar, ülkenin, pan-Arapizmin ve Arapların umudusun” ifadelerini kullandı.
Ülkedeki iç savaş sırasında, dini lider Dürzilere silahlanmaları ve Esad yönetimini desteklemeleri yönünde çağrılar yapmıştı.
Ancak 2021’de Suriye Ordusu’ndan bir generalle yaptığı telefon görüşmesi, ilişkilerinde bir dönüm noktasına yol açtı ve ona rejimle mesafe koydurdu.
El Hicri, kendisine yönelik “sözlü hakaretler” yapıldığını belirtmiş ve bu durum Süveyda’da protestoların patlak vermesine neden olmuştu. Protestolar, Esad yönetiminin gönderdiği güvenlik güçleri tarafından sert bir şekilde bastırıldı.
Eski müttefiki Beşar Esad’ın beklenmedik bir şekilde devrilmesinin ardından, Şeyh yeni hükümeti temkinli bir iyimserlikle karşıladı.
Ancak son aylarda Dürzi mahallelerinde yaşanan kanlı çatışmalar, Dürzi liderle Suriye’nin yeni hükümeti arasındaki bağları koparmış gibi görünüyor.
Mart ortasında Şeyh Hicri, “Şam hükümetiyle herhangi bir anlaşma veya uzlaşma yok” demişti.
Ayrıca mevcut Suriye yönetimini “her anlamda aşırılıkçı” olarak tanımlamış ve yeni orduyu “masum insanların katliyle” suçlamıştı.
Mayıs ayında Washington Post’a verdiği bir demeçte İsrail yanlısı bir tutum sergileyerek, Suriye yönetimlerinin İsrail karşıtı söylemleriyle çeliştiğini ifade etti.
Şeyh Hicri, “Düşman İsrail değil” diyerek, Suriye’de yıllardır süregelen İsrail karşıtı söylemlerin halka hizmet etmediğini vurguladı; “Suriye’de onlarca yıl bu sloganların altında yaşadık, oysa sadece Suriye’nin iç meselelerine odaklanmamız gerekiyor” şeklinde konuştu.
Son günlerde yaptığı bir açıklamada ise Ahmed Şara yönetiminin “tekfirci milisleriyle kendi halkını öldürdüğünü” belirtti.
Yaşananları “sistematik katliam” olarak tanımlayan El Hicri, sivilleri korumak ve şiddeti durdurmak için “derhal uluslararası müdahale” çağrısında bulundu.
Ruhani liderin bazı konulardaki yeni tavrı, Dürzi toplumunun bazı kesimlerinde eleştirildi. Çünkü Şeyh Hicri’nin görüşleri, topluluk içindeki diğer dini liderlerin pozisyonlarını yansıtmıyor.
Dürzi Tek Tanrılı Toplumu ve yetkilileri, geçtiğimiz günlerde bir yazılı açıklama yaparak, ulusal birliğe bağlı kalma ve ayrımcılığı reddetme gereğini vurguladılar.
Açıklamada Dürzi toplumu üyelerinin “birleşik Suriye anavatanının ayrılmaz bir parçasını oluşturduğu” ifade edilerek, bölünme ve ayrılık çağrıları reddedildi.
Venezuelalı Dürziler
19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın ortaları arasında binlerce Dürzi, Suriyeliler ve Lübnanlılarla birlikte Venezuela’ya göç etti.
Bu göç, o dönemdeki ekonomik refahın cazibesiyle gerçekleşti.
Venezuela Birleşik Sosyalist Partisi’nden eski milletvekili Adil el-Zughair, “Babam 1950’lerde ekonomik nedenlerden Venezuela’ya göç etti” diyor ve ekliyor:
“Tıpkı binlerce İtalyan, Portekizli ve 2. Dünya Savaşı sonrası yoksulluktan kaçan diğer Güney Avrupalı göçmenler gibi.”
“Babam çiftçiydi ve o zamanlar Suriye çok istikrarsızdı, askeri darbeler oluyordu ve ekonomik açıdan zayıftı. Diğer yandan Venezuela ise istikrarlı ve müreffeh bir ülke olarak biliniyordu.”
Ancak Hugo Chavez destekçisi eski milletvekili ve Venezuela Arap Federasyonu üyesi, Dürzilerin Güney Amerika’ya göçünün yalnızca ekonomik nedenlerden kaynaklanmadığını vurguladı:
“Venezuela’nın en çekici yanlarından biri, dini çatışmaların yaşanmadığı bir ülke olmasıydı. Herkes bizi kucakladı.”
“Suriyeli Dürziler, tarihte diğer dini ve etnik grupların şiddetine maruz kaldı.”
Venezuela’da, ülke dışına yaşanan göç dalgasından önce 300 ila 500 bin Dürzi’nin yaşadığı tahmin ediliyordu. Bu topluluk, Orta Doğu dışındaki en büyük Dürzi topluluğu olarak biliniyor.
Başkent Caracas dışında, petrol zengini bölgeler ve Margarita Adası, Dürzilerin yoğun olarak yaşadığı alanlar arasında yer alıyor.
Chavez ile hükümete
Hugo Chavez 1999’da iktidara geldiğinde, Venezuela’daki Dürzi toplumundan bazı kişiler yönetimde önemli roller üstlendi.
Bu isimlerden en dikkat çekeni El Aysimi ailesidir. Tarık El Aysimi, Hugo Chavez döneminde İçişleri Bakanlığı ve Valilik görevlerini yürüttü. Daha sonra Venezuela Ulusal Petrol Şirketi’nin başına getirildi. Nicolas Maduro döneminde ise ekonomiden sorumlu başkan yardımcılığı görevini üstlendi.
Anc
