Türkiye, geçtiğimiz hafta Lahey Grubu’nun İsrail‘e yönelik yaptırımları içeren altı maddelik Eylem Planı’nı imzalamadı.
Bu durum, bazı muhalefet partileri ve muhafazakâr kesim tarafından sert bir şekilde eleştirildi.
Muhalefet, hükümetin İsrail‘e karşı tepkisinin yalnızca söylemde kaldığını ve ABD Başkanı Donald Trump’ın tepkisini çekmemek adına somut adımlar atmadığını öne sürdü.
Dışişleri Bakanlığı, gelen eleştirilerin ardından 19 ve 20 Temmuz tarihlerinde iki ayrı açıklama yaparak iddialara yanıt verdi.
Açıklamalarda, bu iddiaların gerçek dışı olduğu ve Türkiye‘nin İsrail‘e karşı Lahey Grubu’nun Kolombiya’nın başkenti Bogota’daki Acil Durum Konferansı’nda alınan kararların çok ötesinde yaptırımlar uyguladığı vurgulandı.
Hükümet, daha önce İsrail ile ticaretin durdurulduğunu bildirmişti.
Ancak muhalefet partileri, dış ticaret verilerinin bu durumu desteklemediğini savunuyor.
Lahey Grubu nedir?
Güney Afrika, Aralık 2023’te İsrail‘e karşı Uluslararası Adalet Divanı’nda “soykırım” davası açmıştı.
Lahey Grubu, 31 Ocak 2025’te Uluslararası Adalet Divanı’nın İsrail‘e yönelik kararlarının uygulanması amacıyla kurulmuştu.
Grubun kurucu üyeleri arasında; Güney Afrika, Malezya, Namibya, Kolombiya, Bolivya, Şili, Senegal, Honduras ve Belize yer almaktadır.
Lahey Grubu, 15-16 Temmuz tarihlerinde Kolombiya’nın başkenti Bogota’da olağanüstü bir gündemle toplandı.
Bu Acil Durum Konferansı’na, kurucu üyelerin daveti üzerine Türkiye de dahil olmak üzere 30 ülkenin temsilcileri katıldı.
Türkiye’yi bu konferansta Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü temsil etti.
Eylem Planı’nda neler var?
Konferans sonrası yayımlanan ortak bildiride İsrail kınandı ve altı maddelik somut bir eylem planı imzaya açıldı.
Otuz ülkeden yalnızca 12’si (Bolivya, Kolombiya, Küba, Endonezya, Irak, Libya, Malezya, Namibya, Nikaragua, Umman, Saint Vincent ve Grenadinler ve Güney Afrika) bu eylem planını imzaladı.
Eylem Planı’nda İsrail‘e karşı alınacak önlemler arasında, Azerbaycan’ın Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden İsrail‘e petrol satışının devam ettiği iddiası da yer alıyor.
Türkiye bu iddiayı reddetmektedir.
Ankara’nın inkar ettiği bir diğer iddia ise bazı üçüncü taraflar aracılığıyla İsrail‘e çelik satışının sürdüğüdür.
CHP Dış Politika Koordinatörü Uzgel: ‘Erdoğan sert önlemlere katılırsa, bu Trump’ın tepkisini çekebilir’
Türkiye’nin ortak bildiriyi desteklemesine rağmen eylem planını imzalamaması, hükümete yönelik tepkilerin artmasına neden oldu.
Başta CHP ve Yeni Yol Partisi olmak üzere muhalefet partileri ile muhafazakâr yazar Abdurrahman Dilipak gibi isimler, Türkiye’nin İsrail‘e karşı eylem planına imza atmamasını eleştirdi.
Cumhuriyet gazetesine konuşan CHP Dış Politika Koordinatörü İlhan Uzgel, Türkiye’nin bu tutumunun “sürpriz” olmadığını ifade etti.
Uzgel, “Erdoğan, Trump ile görüşmek ve Beyaz Saray’a davet edilmek istiyor. İsrail ile ilişkileri bozulursa ve sert önlemlere katılırsa, bu Trump’ın tepkisini çekebilir. Şu an dış politikada Trump’ın desteğine ihtiyaç duyuyor” dedi.
Dışişleri Bakanlığı: ‘Tedbirlerin tamamına yakını Türkiye tarafından halihazırda uygulanıyor’
Tepkiler üzerine Dışişleri Bakanlığı, 19 Temmuz’da ilk açıklamasını yaptı.
Açıklamada, Türkiye’nin ortak bildiriyi desteklemediğine dair haberlerin “asılsız ve dezenformasyon amaçlı” olduğu belirtildi.
“Uluslararası toplantılarda alınan kararlara ve ortak bildirilere katılım genellikle belli bir takvime yayılmaktadır.
Bogota’daki toplantı sonunda hazırlanan Ortak Bildiri’ye ülkeler 20 Eylül 2025 tarihine kadar katılabilmektedir. Halihazırda, toplantıda bulunan 30 ülkeden yalnızca 12’si bildiriye katılım bildirmiştir.”
Açıklamada, ortak bildirideki unsurlardan bazılarının “Türkiye’nin uluslararası hukuki yükümlülükleri açısından kurumlar arası eşgüdüm gerektirdiği” ifade edildi.
Ayrıca, Lahey Grubu’nun gündeme getirdiği tedbirlerin tamamına yakının Türkiye tarafından “halihazırda uygulandığı” vurgulandı.
Dışişleri Bakanlığı, 20 Temmuz’da yaptığı ikinci açıklamada da iddiaların gerçeklerle bağdaşmadığını belirtti:
“Türkiye’nin Filistinlilere yönelik desteğini siyasi saiklerle karalamayı ve kamuoyunu yanlış yönlendirmeyi hedefleyen bu girişimleri reddediyoruz.”
Türkiye’nin Bogota’da kabul edilen ortak bildiride yer alan önerilerin çok ötesinde kararlar alıp uyguladığına dikkat çekildi.
Açıklamada şu ifadeler de yer aldı:
“Türkiye, İsrail‘e askeri amaçlı satışların engellenmesi amacıyla her türlü önlemi almakta ve uluslararası platformlarda öncü rol oynamaktadır. Ülkemiz, İsrail‘e silah transferinin durdurulmasına yönelik olarak 52 ülkenin desteğiyle BM nezdinde başlatılan girişime öncülük etmiştir.”
Dışişleri Bakanlığı ayrıca Türkiye’nin “Filistin’in yanında olmaya devam edeceğini” vurguladı.
Yirmi beş ülkeden kınama
Bunun yanı sıra, 25 ülke 21 Temmuz’da ortak bir açıklama yayımlayarak İsrail‘i kınadı.
Açıklamada, Gazze’deki sivillerin maruz kaldığı acıların yeni boyutlar kazandığı belirtildi.
“800’den fazla Filistinlinin yardım ararken öldürülmesi dehşet vericidir” denilen açıklamada şu ifadeler de yer aldı:
“Yardımların damla damla verilmesini ve en temel ihtiyaçları olan su ve gıda arzını sağlamak isteyen, aralarında çocukların da bulunduğu sivillerin insanlık dışı şekilde öldürülmesini kınıyoruz.”
Açıklamaya imza atan ülkeler arasında İngiltere ve Fransa da bulunmaktadır.
