ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna ile 50 gün içerisinde bir ateşkes anlaşması imzalanmaması durumunda, Rusya’ya %100 oranında ikincil gümrük vergisi uygulayacağını duyurdu.
İkincil gümrük vergisi, bir ülkeyle ticaret yapan diğer ülkelere uygulanan vergi türünü ifade etmektedir.
Örnek vermek gerekirse, Rusya’dan gaz veya petrol alan bir ülke, bu alışverişi sürdürdüğü takdirde ABD’ye sattığı ürünler için %100’lük gümrük vergisine tabi olacaktır.
Trump, bu stratejiyle diğer ülkelerin Rusya’dan hammadde alımını sınırlamayı hedefliyor.
Bir diğer amacı ise Rusya’nın en önemli gelir kaynakları arasında yer alan gaz ve petrol gelirlerini azaltmaktır.
Lakin, bu durumun uygulanması kolay olmayacak.
Avrupa Birliği (AB) ve ABD, Rusya’dan ithalatı kademeli olarak azaltmayı planlasa da, pek çok Asya, Afrika ve Güney Amerika ülkesi, Rusya’dan hammadde alımına devam ediyor.
Trump’ın bu tehdidini hayata geçirmesi durumunda, bu ülkeler zor bir tercih ile karşılaşacak: Rusya’dan gaz ve petrol alımına devam etmek mi, yoksa ABD’ye ürün satışını neredeyse imkansız hale getiren bir gümrük vergisi ödemek mi?
Bu ülkeler arasında Türkiye de yer alıyor.
Rusya’nın en büyük üçüncü ticaret ortağı
Uluslararası ticaret verilerini görselleştiren OEC’nin 2023 verilerine göre, Türkiye, dünyanın en kalabalık iki ülkesi olan Çin ve Hindistan’ın ardından Rusya’nın en büyük üçüncü ticaret ortağı konumundadır.
Bu veriler, OEC’nin en güncel verilerine dayanmaktadır.
Türkiye, Rusya’nın en fazla ihracat yaptığı üçüncü, en fazla ithalat yaptığı ikinci ülke olarak öne çıkıyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’nin 2024’te Rusya’dan ithal ettiği yakıtın değeri 32 milyar doları aşacak.
Diğer yandan, Türkiye geçtiğimiz yıl ABD’ye 14,4 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirmişti.
Türkiye’nin 2024’te ABD’ye en çok satış yaptığı sektörler arasında makine, kıymetli taşlar, motorlu taşıtlar, halı ve silah yer alıyor.
Bu sektörlere gelecek %100’lük bir gümrük vergisi, Türk ürünlerinin ABD pazarına girişini neredeyse imkansız hale getirebilir.
Bununla birlikte, BBC Türkçe ile görüşen uzmanlar, Türkiye’ye istisna tanınabileceği görüşünde.
Günlük 400 bin varil petrol
Türk-Amerikan İşadamları Derneği (TABA) Başkanı Süleyman Ecevit Sanlı, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde tüm ülkelere gümrük vergileri getirdiğini, Türkiye’ye ise en düşük oran uygulandığını ifade ediyor.
Sanlı, karşılıklı gümrük vergilerinin azaltılması için müzakerelerin sürdüğünü belirtiyor.
Türkiye’deki petrol rafinerilerinin Rus petrolüne bağımlı olduğunu vurgulayan Sanlı, Türkiye’nin Rusya’dan günlük 400 bin varil petrol ithal etmek zorunda olduğunu dile getiriyor:
“Türkiye’nin Rusya ile komşu olmasından dolayı mecburi bir ilişkisi var. Türkiye ayrıca Ukrayna’yı destekliyor ve barış için girişimlerde bulunuyor. Bu bağlamda, Amerikan yönetiminin Türkiye aleyhine sert bir tedbir alacağını düşünmüyorum.
“Türkiye’nin enerji konusunda Rusya ile İran petrolü ve gazına ihtiyacı, müttefikleri tarafından her zaman hoşgörüyle karşılanmıştır.”
Sanlı, aksi takdirde %100’lük bir gümrük vergisinin Türk ürünlerinin Amerikan pazarına erişimini doğrudan engelleyeceğini ifade ediyor.
Washington-Ankara arasında iyi ilişkiler
Marmara Üniversitesi İktisat Fakültesi’nden Prof. Mahmut Tekçe, ikincil gümrük vergilerinin Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için ciddi bir risk barındırdığını, ancak bu riskin nasıl şekilleneceğinin ABD’nin bu politikayı ne kadar katı ve hızlı bir şekilde uygulayacağına bağlı olduğunu söylüyor.
Prof. Tekçe, Türkiye’nin geçmişte İran ve Rusya’ya yönelik ikincil yaptırımlardan muaf tutulduğuna dikkat çekiyor. Bu süreçte Türkiye’nin diplomatik manevra alanı ve stratejik pozisyonu sayesinde belirli bir esneklik sağlanabileceğini ifade ediyor.
Yaptırımların nasıl uygulanacağının büyük ölçüde Washington-Ankara hattındaki siyasi atmosferle şekilleneceğini vurgulayan Tekçe, bu ilişkilerin şu an oldukça iyi olduğunu düşündüğünde, riskin azalabileceğini ekliyor.
‘Büyük tazminatlar ödenebilir’
TEPAV Enerji ve İklim Çalışmaları Merkezi’nden enerji politikaları uzmanı Dr. Mühdan Sağlam, %100’lük gümrük vergisi senaryosunda Türkiye’ye istisna sağlanacağını düşünse de işlerin bu noktaya gelmeyeceğini belirtiyor:
“Avrupa ülkeleri kullanmayı bıraksa da Asya’daki birçok ABD partneri, Japonya gibi, Rusya’dan gaz almaya devam ediyor. Üstelik Trump’ın politikaları öngörülemez. Putin’le bir telefon konuşmasından sonra 50 günü 150’ye çıkarabilir.”
Ülkelerin enerji politikalarının uzun vadeli kararlarla şekillendiğini vurgulayan Dr. Sağlam, hiçbir ülkenin Trump istedi diye 50 günde enerji politikasını değiştirmeyeceğini ifade ediyor:
“Enerji hukuku bu konuda nettir: Mücbir sebep olmadıkça sözleşme ihlal edilemez, aksi halde büyük tazminatlar ödenmesi gerekecektir. AB de Rus gazından çekilirken bir anda kesmedi, sözleşmeleri yenilememe yoluna gitti.”
Türkiye’nin Rusya’dan Mavi Akım Boru Hattı üzerinden aldığı gazın sözleşmesinin bu yıl sonunda biteceğini ve iki ülkenin yeni bir sözleşme için müzakerelerini sürdürdüğünü belirten Dr. Sağlam, “ABD, bunun yenilenmemesi için Türkiye’ye baskı yapabilir mi?” sorusuna “O zaman Türkiye ABD’ye ‘Rusya’dan aldığım fiyattan ve aynı miktarda gaz verirsen senden alabilirim’ diyebilir” yanıtını veriyor.
Dr. Sağlam’a göre Türkiye, bu süreçte bekle-gör politikası izleyecek.
