Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, yeni anayasa çalışmalarına yönelik düşüncelerini paylaşan bir yazı kaleme aldı.
Uçum, yeni anayasa çalışmalarının “Erdoğan’ın adaylığı için isteniyor” şeklindeki iddialara karşı çıkarak, “erken seçim kararı alınması durumunda Erdoğan’ın yeniden aday olabileceğini” ifade etti. Bugün sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımda, yeni anayasa çalışmaları hakkında başka bir söyleme de yanıt verdi.
‘HALKIN GÜNDEMİ YENİ ANAYASA DEĞİL’ SÖYLEMİNE CEVAP
Muhalefet partilerinin “Halkın gündemi yeni anayasa değil” görüşünü eleştiren Uçum, bu tespiti “yüzeysel” olarak nitelendirdi.
YENİ ANAYASA İÇİN REFERANDUM GEREKLİ
Uçum, yeni anayasa için referandumun zorunlu olduğunu belirtirken, bu durumu iki temel sebebe dayandırdı. Birincisi, halkın onayı ile demokratik meşruiyetin tamamlanması gerekliliğidir. İkincisi ise, halkın siyasi anayasa tasavvuruna uygun bir hukuki metnin Mecliste kabul edilip edilmediğini denetleme hakkının gereğidir.
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Uçum, yeni anayasa ile ilgili şu ifadeleri kullandı:
“Bu seride son olarak ‘halkın anayasa gündemi yok’ iddiası üzerinde duracağız. Bu görüş, çarpıtma olmanın yanı sıra fikri yetersizliğe de işaret ediyor. Halkın taleplerinin anayasal niteliği! Demokrasilerin rutin işleyişinde halk, anayasa konusundaki beklentisini hukuksal dille ifade etmez. Halkın anayasal taleplerini tespit etmek için siyasi, ekonomik, kültürel ve adalete ilişkin her türlü tasavvurun hukuksal karşılığına bakılmalıdır.
Halkın sisteme dair daha iyiye yönelen beklentileri karşılanmadığında, kanun veya tali mevzuat yetersiz kalırsa anayasal norm ihtiyacı doğar. Bu da halkın anayasa talebi olarak anlaşılmalıdır. Yani demokratik siyasetin görevi, halkın somut taleplerini -anayasa altı normlarla karşılanamayan talepler açısından- anayasal değişim ihtiyacı olarak tercüme etmektir. İşin özü budur.
KALKIN SOMUT TALEPLERİYLE ANAYASA İLİŞKİSİ
Halkın genel sorunların çözümüne yönelik beklentisi, gelişmiş kurallar ve kurumsal yapı gerektiriyorsa, bunların bir kısmı norm seviyesi nedeniyle anayasa talebi olarak ortaya çıkar.
Örneğin, pahalılıkla mücadelede tavan fiyat uygulanması yönündeki halk beklentisi anayasal bir talep olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, makul bir yaşam hakkı gibi talepler anayasada somut bir hak olarak yer bulabilir.
Yine, halkın geçim sıkıntısı çekmemesi dileği, anayasada asgari geçim desteği veya asgari gelir hakkı gibi güvencelere dönüşebilir. Seçim sürecinde seçmen iradesinin daha etkili olabilmesi için halkın istekleri ‘geri çağırma hakkı’ gibi anayasal kurallara dönüşebilir.
Halkın yasama süreçlerinde daha aktif olma arzusu, anayasada halkın kanun teklif etme yetkisini talep eden bir hak olarak kabul edilebilir. Bu tür örnekler çoğaltılabilir. Dolayısıyla ‘halkın gündeminde yeni anayasa talebi yok’ ifadesi, halkın taleplerinin devrimci dinamiğini ve geleceğe yönelik perspektifini göz ardı eden, olgusal bir karşılığı olmayan bir tespittir.
SİYASAL ANAYASA VE HUKUKSAL ANAYASA
Buna bağlı olarak, yeni anayasa, halkın sistemsel açıdan daha iyiyi hayal etmesinin bir gerekliliğidir.
Siyasal anayasa, halkın sisteme ve düzene dair daha iyiye yönelik taleplerinin ortaya konduğu anayasadır. Bu anayasanın unsurlarını, halkın demokratik ve meşru temsilcisi olan siyasi partilerin programlarında daha net bir şekilde görmek mümkündür.
Halkın ortaya koyduğu siyasal anayasanın hukuksal tercümesinin gerçekleştirilmesi ve Mecliste bütünsel bir kanun olarak kabul edilmesiyle birlikte, halkın onayıyla yürürlüğe girmesi durumunda hukuken yeni bir anayasa söz konusu olacaktır.
HALKIN YENİ ANAYASA GÜNDEMİYLE REFERANDUM İLİŞKİSİ
Demokratik bir ortamda halk, sisteme dair her zaman daha iyisini istemiştir ve bu durum yeni anayasanın halkın sürekli ve dinamik gündemi olmasını sağlamaktadır. Bu nedenle, temsili kurucu irade olan Meclis, yeni anayasayı halkın daimi gündemini ve halktan onay alma zorunluluğunu gözeterek oluşturmalıdır.
Çünkü halk, tasavvur ettiği anayasa ile Meclisin kabul ettiği yeni anayasa arasındaki uyumu ancak vereceği onayla gösterebilir.
Yeni anayasa TBMM’de 400 veya daha fazla oyla kabul edilse bile referandum zorunluluğunun iki ana sebebi bulunmaktadır:
Birinci sebep, asli kurucu irade olan halkın onayı ile demokratik meşruiyetin tamamlanması gerekliliğidir.
İkinci sebep ise, halkın siyasi anayasa tasavvuruna uygun bir hukuki metnin Mecliste kabul edilip edilmediğinin denetleme hakkının gereğidir.
Referandumsuz yeni anayasa mümkün değildir.
