İsrail ordusu, ilk olarak Süveyda’daki Dürzi mahallelerinde konuşlanan Suriye ordusu askerlerine yönelik harekete geçti ve ardından Dürzileri koruma gerekçesiyle doğrudan Şam’ı hedef aldı. Peki, İsrail neden Suriye’deki Dürzileri korumak amacıyla komşusunu vuruyor? Dürzilerin İsrail için önemi nedir?
Dürziler, Suriye nüfusunun %3’ünü temsil ediyor. İç savaş öncesinde yapılan son nüfus sayımına göre ülkede 700 bin Dürzi yaşıyor ve bunların büyük çoğunluğu güneydeki Süveyda kentinde, Golan Tepeleri’nde ve Şam kırsalında yer alıyor.
İsrail’de de Golan Tepeleri ve çevresinde çok sayıda Dürzi aile yaşamaktadır. Bu aileler, İsrail vatandaşı olarak zorunlu askerlik görevini de yerine getiriyorlar.
Suriye’deki Dürziler, iç savaş sırasında taraf tutmak yerine silahlanarak yaşadıkları bölgeyi savunmayı tercih ettiler. Demokrasilerin Savunması Kurumu’nda araştırma analisti olarak görev yapan Ahmad Sharawi, Dürzilerin iç savaşın derinleşmesiyle birlikte kendi milis güçlerini oluşturduğunu, ancak bu oluşumun amacının rejime karşı savaşmak ya da yönetimi değiştirmek değil, kendi topluluklarını korumak olduğunu ifade ediyor.
Bölgeyi uzun yıllar inceleyen gazeteci Ayşe Karabat, Dürzilerin ana amacının kendi varlıklarını sürdürebilmek olduğunu belirtiyor. Bu amaç doğrultusunda ne gerekiyorsa yaptıklarını söyleyen Karabat, Suriye’deki Dürzilerin rejimle kavga etmediklerini ve muhalefetin bir parçası olmayı da düşünmediklerini vurguluyor.
Dürzilerin en büyük sorusu, “Bu topluluk nasıl ayakta kalır?” şeklinde özetleniyor.
Suriye’deki iç savaş boyunca zaman zaman Dürziler ile bölgedeki Bedevi aşiretler arasında çatışmalar yaşandı. Son çatışmalar, geçen hafta Bedeviler ve Dürzilerin yaşadığı mahallelerde başladı ve 13 Temmuz’da Süveyda genelinde geniş çaplı çatışmalar yaşandı. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’ne (SOHR) göre, 13 Temmuz’dan bu yana yaşanan olaylarda ölenlerin sayısı 500’ü aştı.
15 Temmuz’da hükümete bağlı birlikler Dürzi mahallelere girdi. Şam yönetiminin bölgeye asker, silah ve zırhlı birlikleri göndermesi üzerine İsrail, Süveyda çevresindeki Suriye ordu birliklerini bombaladı. Bunun ardından Şam’daki genelkurmay karargahı ve cumhurbaşkanlığı yakınlarındaki bir askeri noktayı hedef aldı. 16 Temmuz akşamı ise ateşkesin sağlandığı duyuruldu.
İsrail çatışmalara nasıl ve neden dahil oldu?
Bu, Dürzilerle Suriye’deki yeni yönetim arasında yaşanan ilk çatışma değil. İsrail de daha önce benzer durumlara müdahil oldu. 29 Nisan’da Şam kırsalında Sünni silahlı gruplar ile Dürzi gruplar arasında çatışmalar yaşandı ve bu olaylar Süveyda’ya sıçradı. O dönemde de bölgeye ordu birlikleri gönderildiğinde İsrail, Suriye’deki yeni hükümete yönelik hava saldırıları gerçekleştirdi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, “Şam’ın güneyine güç konuşlandırılmasına ya da Dürzi topluluğa yönelik herhangi bir tehdide izin vermeyeceğiz” şeklinde bir açıklama yaptı. Peki, gerçek sebep Süveyda’ya asker konuşlandırılması mı, yoksa Dürzileri koruma amacı mı? Bu durumlar birbirleriyle bağlantılı mı?
Bölge üzerine kitaplar yazan İsrailli gazeteci ve akademisyen Seth Frantzman, İsrail’in ülke içindeki Dürzi azınlığa verdiği sözlerin, Suriye’deki Dürzileri koruma konusunda etkili olduğunu belirtiyor. “Yahudiler ile Dürziler arasında İsrail devletinin kuruluşuna kadar uzanan eşsiz bir bağ var,” diyor Frantzman.
Frantzman, Esad rejiminin devrilmesi sonrası Şam’daki yeni yönetime destek veren radikal grupların, Suriye’nin güneyindeki Dürzilere bir tehdit oluşturduğuna inandığını ve bu nedenle İsrail hükümetinin Dürzileri koruma çağrısına yanıt verdiğini ifade ediyor.
Dürzilerin hayatta kalmak için pragmatik ilişkiler geliştirmesi
Kültürlerini ve inançlarını dış dünyadan izole bir şekilde korumayı başaran Dürziler, aynı zamanda jeopolitik dengeleri okuyarak Lübnan, Suriye ve İsrail gibi karmaşık ülkelerde yaşama becerisi gösterdiler. Bu işbirliklerinden biri de İsrail ile kurdukları ilişkidir.
Sharawi, Arapça konuşan ancak İsrail’deki diğer Arap azınlıklarla kıyaslandığında 1948’den itibaren İsrail devletini benimseyen Dürzi topluluğunun en büyük hedefinin “hayatta kalmak” olduğunu vurguluyor. “Levant bölgesindeki Dürzilerin nihai amacı hayatta kalmaktır,” diyor.
Dürzilerin, İsrail’in varlığına itiraz edecek bir güçleri olmadığını belirten Karabat, bunun yerine vatandaşlık görevlerini yerine getirerek ayrıcalıklı bir konuma geldiklerini ifade ediyor. “İsrail, Arap vatandaşları arasında en ayrıcalıklı konumda olan grup Dürzilerdir,” diyor.
İsrail’in bu gruplara desteği o kadar güçlüdür ki, Golan Tepeleri’nde sınırın iki tarafında yaşayan akraba Dürzi toplulukları arasında sınırlar açılabilmektedir. “Arada sınır olmasına rağmen İsrailli ve Suriyeli Dürziler arasında evlilikler gerçekleşiyor. Etkileşimin sürdüğü bir sınır var ve bunun yolu da İsrail’le iyi geçinmek,” diyor Karabat.
Politik olarak bölünmüş bir grup
Sharawi, Esad’ın devrilmesi durumunda ortaya çıkacak yeni yönetimin radikal İslamcı bir grup olmasının Dürzileri tedirgin ettiğini, bu nedenle merkezi yönetime güvenmek ile kendilerini farklı şekillerde savunmak arasında bir çatışma yaşadıklarını belirtiyor.
Diğer gruplar ise Suriye’deki merkezi yapıyla anlaşmak ve eski düzeni korumak istemektedir. Ancak bazıları da İsrail ile anlaşarak güvenliklerini sağlamak istemektedir; bu durum, Süveyda’da bazı grupların karşıt görüşler geliştirmesine neden olmuştur.
İsrail, Aralık 2024’te Şam’da yönetimin değişmesi durumunda “bölgedeki Dürzi azınlığı korumak” gerekçesini öne sürerek Golan Tepeleri’nde askerlerini konuşlandırmayı planlıyor. Şimdi benzer bir stratejiyi Suriye içinde, Süveyda’da uygulamaktan çekinmeyecekleri düşünülüyor.
14 Mart’ta 100 kişilik bir grup Dürzi dini lider, Suriye’den Golan Tepeleri’ne geçerek İsrail’deki Dürzi dini liderlerle bir araya geldi. Bu tarihi ziyaret, 50 yıl sonra gerçekleşti ve Şam yönetimine, İsrail ile Dürzilerin arasındaki işbirliğini göstermeyi amaçlıyordu. Ancak dönüşlerinde, Süveyda’daki bazı Dürzi grupların tepkisiyle karşılaştılar.
Lübnan’da yaşayan ve bölgenin etkili Dürzi liderlerinden biri olan Velid Canbolat, Dürzilerin kendi içinde çatışmaya yol açmadan anlaşma sağlamaları gerektiğini belirtti. Şam’a giderek Dürzi grupların güvenliğini sağlamak için yeni yönetimle görüşmeler yaptı.
Seth Frantzman, tüm Dürzilerin
