Macaristan Başbakanı Viktor Orban‘ın yönetimi, beklenmedik bir tehdit ile karşı karşıya.
Macarların sıkça kullandığı bir deyim olan “Visszanyal a fagyi – Dondurma da sizi yalar” ifadesi, zevk aldığınız şeylerin de sizi zor durumda bırakabileceğini hatırlatıyor.
Başbakan Orban, liberal dünya görüşüne yönelik saldırıları ile tanınan bir lider olarak, ülkesini “liberal olmayan demokrasi” ve “Hıristiyan özgürlüğü” olarak tanımladığı bir yapıya dönüştürdü.
Bu süreçte, Orban, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve Gürcistan Başbakanı Irakli Kobakhidze gibi uluslararası hayranlarını da topladı. Eski ABD Başkanı Donald Trump, Orban’ı “zeki” ve “sert bir insan” olarak tanımladı.
Trump, “En saygı duyulan adamlardan biri, ona güçlü lider diyorlar” diyerek, Eylül 2024’te Orban’a olan hayranlığını dile getirdi.
Nisan 2026’daki seçimler yaklaşırken, LGBTİ+ topluluğu Orban’ın hedeflerinden biri haline gelmiş durumda. Orban’ın partisi Fidesz, Onur Yürüyüşü’nü yasaklamayı amaçlayan yeni bir yasayı onayladı. Ancak, geçen ayki yürüyüşe katılanların sayısı 100 bin ile 200 bin arasında değişti, bu da geçen yılki 35 bin katılımcı sayısının çok üzerinde.
Budapeşte’de, yasaklara rağmen eşcinsel onurunu, ifade özgürlüğünü ve toplanma hakkını kutlayan büyük kalabalıklar, liberal dünya görüşünün Orban’ı zayıflatıp zayıflatamayacağını sorguluyor.
Bu noktada, aslında asıl tehdit liberal soldan değil, merkez sağdan geliyor.
Sürpriz rakip: Peter Magyar
Orban’ın çevresinden 44 yaşındaki Peter Magyar, Şubat 2024’te beklenmedik bir rakip olarak ortaya çıktı.
Bu gelişme, Cumhurbaşkanı Katalin Novak’ın canlı yayında istifa etmesine neden olan bir skandalın ardından geldi. Skandal, çocuklara yönelik cinsel istismarı örtbas eden bir kişinin affedilmesi kararını içeriyordu.
Orban’ın eski eşi olan Adalet Bakanı Judit Varga da istifa etti ve bu olay, Orban’ın geleneksel aile değerlerini savunduğu imajına zarar verdi.
Magyar, muhalefetin önde gelen YouTube kanalı Partizan’a verdiği röportajda, iktidar partisinin kayırmacılık ve yolsuzluklarını eleştirdi.
Yurttaşların Direnişi adlı yeni bir hareketin lideri olan muhalif aktivist Robert Puzser, Magyar’ın dikkatli bir strateji izlediğini belirtiyor. Puzser, Magyar’ın Orban’ın kırsal muhafazakar tabanından uzaklaşmaktan kaçındığını savunuyor.
Anketler, Magyar liderliğindeki ana muhalefet partisi Tisza’nın Orban’ın partisi Fidesz’i %9 ila %18 oranında geride bıraktığını gösteriyor. Sadece bir anket, hükümet yanlısı Viewpoint Institute, Fidesz’i hala önde görmektedir.
Devlet hastanelerinin, okulların ve demiryollarının durumu, Magyar ve partisi tarafından Orban’a karşı bir koz olarak kullanılıyor.
Orban’ın uzun süredir uyguladığı ve dışarıda beğeni toplayan stratejisi, içerde etkisini kaybetmeye başlamış görünüyor. Bu durum, Macaristan’ı son 15 yıldır yöneten liderin iktidarını kaybetme ihtimalini artırıyor.
Sınanmış stratejiler ve değişen dinamikler
Orban, 1990’dan bu yana iktidarda bulunduğu 35 yılın 19’unu yönetimde geçirdi. Bu, onu Avrupa Birliği’nin en deneyimli liderlerinden biri yapıyor. 1990’ların başında Fidesz partisi, liberal köklerinden uzaklaşarak yeni bir muhafazakâr ve milliyetçi kimlik geliştirdi.
2015’te, Avrupa’ya gelen çok sayıda sığınmacı için “ekonomik göçmenler, mülteciler ve yabancı savaşçılardan oluşan bir göç hareketi” tanımlaması yaptı.
Şubat 2022’deki Rus işgali sürecinde, Ukrayna’ya askeri destek verilmesine karşı çıktı ve Kiev’in Avrupa Birliği üyeliğine de karşı durdu.
Orban’ın başarılı stratejilerinden biri, seçmenlerinin korkularını belirleyebilme yeteneğidir. 2010, 2014, 2018 ve 2022 yıllarında elde ettiği zaferler bunun bir göstergesidir.
Publicus ajansı tarafından yapılan bir kamuoyu araştırması, Budapeşte’deki Onur Yürüyüşü’ne destek verenlerin oranının %45, karşı çıkanların ise %48 olduğunu ortaya koydu. Ancak Fidesz seçmenlerinin yalnızca %8’i yürüyüşü destekledi.
Fidesz destekçileri, Budapeşte Onur Yürüyüşü’nden tutuklanan bir adamla ilgili provokatif görüntüler paylaştı. Ayrıca, etkinlik sırasında şarkı söyleyen halk müziği sanatçısı Marianna Majorosi, “bir sanatçı olarak sesime bunu yapmalarına engel olma hakkımın olmaması beni derinden üzüyor” dedi. Orban, sanatçıya sosyal medyadan destek verdi.
2022’de, hükümet, genel seçimlerle aynı dönemde çocukların korunmasına yönelik bir referandum düzenledi. Referandumda “Devlet okullarındaki çocukların ebeveynlerinin izni olmadan cinsel yönelim derslerine katılmalarına izin verilmesini destekliyor musunuz?” ve “Reşit olmayanlar için cinsiyet değiştirmenin teşvik edilmesini destekliyor musunuz?” soruları soruldu. 3,7 milyon kişinin katıldığı referandumda büyük çoğunluk “Hayır” oyu kullandı. Hükümet yetkilileri, referandum sonucunu Macarların Onur etkinliğine karşı çıktığının bir kanıtı olarak gösterdi.
‘Kazanan her şeyi alır’ yaklaşımı
Orban’ın stratejilerinden biri de “kazanan her şeyi alır” kuralıdır. 2002’de iktidarı kaybettikten sonra 2010’da geri döndü ve 2011’deki yeni seçim yasası ile Parlamento’daki sandalye sayısını 386’dan 199’a düşürdü. İkinci tur seçimleri kaldırarak oyları en güçlü partiye yönlendirdi.
Bölünmüş muhalefet partileri küçücük paylar için savaşırken, Fidesz büyük bir kazanç elde etti. 2014’te oyların %45’ini alarak Parlamento’daki sandalye sayısının %67’sini kazanmışlardı.
Eski nispi temsil sisteminin yerini, Birleşik Krallık’ta kullanılan dar bölge ve çoğunluk esasına dayanan bir sistem aldı. Ayrıca Anayasa ve Yüksek Mahkeme’ye Fidesz yanlısı yargıçlar atandı.
2014’te inşa ettiği “liberal olmayan devletin”, liberalizmin temel ilkelerini reddetmediğini, fakat bu ideolojiyi devletin temel unsuru haline getirmediğini ifade etti.
Orban, bu konuda doğru terimi bulmakta zorlanıyor. Etkisi altında olduğu düşünülen filozof András Lánczi, Orban’ın yaklaşımını “siyasi gerçekçilik” olarak tanımlıyor.
Dünya liderlerinin ilgisi
Orban, halkın endişelerini anlamak için hükümet tarafından yaptırılan kamuoyu araştırmalarından yararlanarak basit mesajlar ile yönetim yapıyor. Hükümet yanlısı medya ve reklam panoları bu mesajları yayıyor.
Ülke dışındaki liderler, Orban’ın yaklaşımına hayranlık duyarken, bazı MAGA Cumhuriyetçileri (Amerika’yı Yeniden Yücelt sloganını savunan Cumhuriyetçiler) de Orban’ı aşırı duyarlı kültüre karşı duruşundan dolayı seviyor.
Slovakya ve Gürcistan başbakanları, Or
