.
BBC Eye tarafından doğrulanan bir telefon görüşmesine ait ses kaydı, geçen yıl Bangladeş‘te dönemin başbakanı Şeyh Hasina’nın, öğrenci önderliğindeki protestolara yönelik olarak göstericilere karşı ölümcül güç kullanılmasını onayladığını ortaya koyuyor.
Mart ayında internete sızan kayıtta Hasina, güvenlik güçlerine protestoculara karşı “ölümcül silahlar kullanma” yetkisi verdiğini ve güvenlik güçlerinin “[onları] nerede bulurlarsa vuracaklarını” ifade ediyor.
Bangladeş‘teki savcılar, bu ses kaydını, insanlığa karşı işlenen suçlardan dolayı gıyabında yargılanan Hasina’ya karşı önemli bir delil olarak kullanmayı planlıyor.
Birleşmiş Milletler müfettişlerine göre, geçen yaz yaşanan olaylarda 1400’e yakın kişi hayatını kaybetti.
Hindistan’a kaçan Hasina ve partisi, tüm suçlamaları reddetmekte.
Hasina’nın partisi Bangladeş Avami Birliği’nden bir sözcü, ses kaydında “orantısız karşılık” verilmesine dair herhangi bir “yasa dışı niyet” bulunmadığını belirtti.
Bangladeş’te geçen yıl neler yaşandı?
Hasina’nın kimliği açıklanmayan üst düzey bir hükümet yetkilisiyle yaptığı görüşmenin sızdırılan ses kaydı, eski başbakanın geçen yaz on binlerce kişinin sokaklara döküldüğü hükümet karşıtı protestocuların vurulması için doğrudan yetki verdiğine dair en önemli kanıt durumunda.
Protestolar, 1971’deki Bağımsızlık Savaşı’nda savaşanların yakınlarına kamu sektöründe iş kotası verilmesine yönelik taleplerle başladı.
Gösteriler, zamanla 15 yıldır iktidarda olan Hasina’yı devirme amacı güden kitlesel bir harekete dönüşmüştü.
Bu, Bangladeş’te 1971’den bu yana yaşanan en büyük şiddet olayları arasında yer alıyor.
En kanlı olaylardan bazıları, 5 Ağustos’ta Hasina’nın kalabalıkların Dakka’daki konutuna saldırması öncesinde helikopterle kaçtığı gün meydana geldi.
BBC Dünya Servisi’nin araştırması, başkentteki protestoculara yönelik polis şiddeti ile ilgili daha önce bildirilmeyen detayları ortaya çıkardı.
Sızdırılan ses kaydı hakkında bilgi sahibi bir kaynak, Hasina’nın 18 Temmuz’da yapılan telefon görüşmesi sırasında Dakka’daki Ganabhaban konutunda olduğunu söyledi.
Bu dönem, gösteriler açısından kritik bir andı.
Güvenlik yetkilileri, videoya kaydedilen ve sosyal medyada paylaşılan protestocuların polis tarafından öldürülmesi üzerine kamuoyundaki öfkeye yanıt veriyordu.
BBC tarafından incelenen polis belgelerine göre, çağrının ardından Dakka’nın dört bir yanına piyade tüfekleri konuşlandırıldı ve bu silahlar kullanıldı.
BBC’nin incelediği kayıt, Bangladeş hükümetinin iletişimin izlenmesinden sorumlu birimi Ulusal Telekomünikasyon İzleme Merkezi (NTMC) tarafından yapılan birçok aramadan biri.
Görüşmenin ses kaydı Mart ayı başında sızdırıldı.
Kaydın kimin tarafından sızdırıldığı ise belirsizliğini koruyor. Protestolardan bu yana Hasina’nın çağrılarına dair, çoğu doğrulanmamış birçok video sosyal medyada yayımlandı.
18 Temmuz’da sızdırılan ses kaydı, Bangladeş Polisi Kriminal Soruşturma Dairesi tarafından Şeyh Hasina’nın bilinen sesiyle eşleştirildi.
BBC, ses kaydını adli tıp uzmanları Earshot ile paylaşarak bağımsız bir doğrulama gerçekleştirdi. Earshot, konuşmanın düzenlendiğine ya da manipüle edildiğine dair herhangi bir kanıt bulamadı ve yapay olarak üretilmiş olma olasılığının çok düşük olduğunu belirtti.
Earshot, sızdırılan telefon görüşmesinin ayırt edici telefon frekansları ve arka plan sesleri nedeniyle muhtemelen bir odada hoparlörden kaydedilmiş olabileceğini ifade etti.
Earshot ayrıca Şeyh Hasina’nın konuşmasını (ritim, tonlama ve nefes sesleri üzerinden) analiz etti ve seste sentetik artefaktlara dair bir bulguya ulaşamayarak tutarlı gürültü taban seviyeleri belirledi.
İngiliz uluslararası insan hakları avukatı Toby Cadman, BBC’ye yaptığı açıklamada, “Kayıtlar Hasina’nın rolünü ortaya koymak için kritik öneme sahip. Kayıtlar net, doğrulanmış ve diğer kanıtlarla desteklenmiş” dedi.
Cadman, Hasina ve bazı diğer kişiler hakkında açılan davalara bakan Bangladeş Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (ICT) danışmanlık yapıyor.
Bangladeş Avami Birliği’nin bir sözcüsü ise, “BBC tarafından atıfta bulunulan ses kaydının gerçek olup olmadığını teyit edemiyoruz” ifadelerini kullandı.
203 kişi suçlanıyor, 73 kişi gözaltında
Şeyh Hasina’nın yanı sıra bazı eski hükümet ve polis yetkilileri de protestocuların öldürülmesine karışmakla suçlanmakta.
ICT tarafından suçlananların sayısı 203 olarak belirlenirken, bunlardan 73’ü gözaltında tutuluyor.
BBC Eye, 36 gün boyunca polisin göstericilere yönelik saldırılarını belgelerle detaylandırarak doğruladı.
Araştırma, 5 Ağustos’ta Dakka’nın işlek bir mahallesi olan Jatrabari’de en az 52 kişinin polis tarafından öldürüldüğünü ve bunun Bangladeş tarihinde polis şiddetinin en kötü örneklerinden biri olduğunu ortaya koydu.
O dönem ilk haberlerde, Jatrabari’de 30 kişinin öldüğü bildirilmişti.
Polisin göstericilere ayrım gözetmeksizin ateş açtığı ortaya çıktı
BBC araştırması, katliamın nasıl başladığına ve sona erdiğine dair yeni bilgiler sağladı.
Görgü tanıkları, CCTV ve insansız hava aracı görüntülerini toplayan BBC Eye, polisle göstericileri ayıran ordu personelinin bölgeyi boşaltmasının hemen ardından polisin göstericilere ayrım gözetmeksizin ateş açtığını tespit etti.
Polis memurları, yakındaki bir askeri kampa sığınmadan önce 30 dakikadan fazla bir süre ara sokaklardan ve otoyoldan kaçmaya çalışan protestoculara ateş etti.
Protestocular, saatler sonra Jatrabari polis karakolunu ateşe vererek karşılık vermesi üzerine en az altı polis memuru da öldürüldü.
Bangladeş Polis Sözcüsü, BBC’ye yaptığı açıklamada, geçen yıl Temmuz ve Ağustos aylarında yaşanan şiddet olayları nedeniyle 60 polis memurunun tutuklandığını bildirdi.
Sözcü, “O dönemde bazı polislerin aşırı güç kullandığı üzücü olaylar yaşandı. Bangladeş polisi, yaşananlarla ilgili kapsamlı ve tarafsız soruşturmalar başlatmıştır” şeklinde konuştu.
Şeyh Hasina’nın yargılandığı dava geçen ay başladı.
Hasina, toplu katliamlara ve sivillere yönelik hedefli şiddete yol açan emirler vermenin yanı sıra kışkırtma, komplo kurma ve toplu katliamları önlememe gibi insanlığa karşı suçlar işlemekle itham ediliyor.
Hindistan, şu ana kadar Bangladeş’in Hasina’nın iadesine yönelik talebine olumlu yanıt vermedi.
Avukat Toby Cadman, Hasina’nın duruşma için ülkeye dönmesinin pek olası olmadığını ifade etti.
Bangladeş Avami Birliği, liderlerinin protestoculara karşı güç kullanmasından sorumlu olmadığını savunmakta.
Parti sözcüsü, “Avami Birliği, başbakan dahil bazı üst
